Hoe je pensioenfonds er financieel voor staat, kun je zien aan de dekkingsgraad. De dekkingsgraad is de verhouding tussen het vermogen dat we hebben en het vermogen dat we nodig hebben om alle pensioenen nu en in de toekomst te kunnen betalen. Hoe hoger de dekkingsgraad, des te beter staan we er financieel voor.

Er zijn twee verschillende dekkingsgraden van belang:

• De actuele dekkingsgraad: dat is de financiële positie op één bepaald moment. We stellen de actuele dekkingsgraad aan het eind van iedere maand vast. 
• De beleidsdekkingsgraad: dat is de gemiddelde stand van de actuele dekkingsgraad over de laatste 12 maanden. Omdat het een gemiddelde stand is, schommelt de beleidsdekkingsgraad minder snel dan de actuele dekkingsgraad. Belangrijke beslissingen, zoals het jaarlijkse besluit of we je pensioen kunnen verhogen met een toeslag, baseren we op de beleidsdekkingsgraad.

De financiële markten lieten per saldo een positief beeld zien in 2025. Onze aandelen, private equity, vastgoed en verschillende vastrentende categorieën realiseerden samen een rendement van 1,9%. Maar dat is wel exclusief het effect van onze rente- en valuta-afdekking. Met die rente- en valuta-afdekking meegerekend kwam het totaalrendement uit op -3,2%. We hebben er namelijk voor gekozen om onze financiële positie richting de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel al deels te beschermen door het renterisico volledig (100%) af te dekken. Dat kost geld, maar het beschermt onze financiële positie tegen de nadelige gevolgen van een lagere rente. Dit ging in 2025 wel ten koste van het rendement. Een nadere toelichting is opgenomen in hoofdstuk 2. 

Ondanks het negatieve totaalrendement is onze financiële positie per saldo verbeterd. Dit komt doordat de rente steeg van 2,2% eind 2024 naar 3,1% eind 2025. Bij een hogere rente is minder vermogen nodig om de pensioenen in de toekomst uit te betalen. Hierdoor daalden onze pensioenverplichtingen van € 9,4 miljard naar € 8,6 miljard. Dit effect woog ruimschoots op tegen het negatieve totaalrendement.

Onze actuele dekkingsgraad steeg in 2025 van 126,1% naar 131,9%. Dat betekent dat er voor elke € 100 aan pensioenverplichtingen bijna € 132 beschikbaar is. Onze beleidsdekkingsgraad steeg van 126,8% naar 129,6%. Met die stand voldoen onze financiële buffers eind 2025, net als in 2024, aan de wettelijke eisen.

Meer details over het resultaat lees je in de volgende paragraaf.

In de grafiek hieronder zie je hoe ons vermogen de afgelopen tien jaar is gegroeid. Dat komt vooral door de waardestijgingen van de beleggingen, maar ook door premiebetaling voor nieuwe pensioenopbouw. Je ziet dat tegelijkertijd de pensioenverplichtingen per saldo zijn gestegen. Dat komt met name door de daling van de rente en door de pensioenopbouw. Zoals je ziet, ligt de lijn van de beleggingen (het vermogen) de laatste jaren boven die van de pensioenverplichtingen: de dekkingsgraad is dan hoger dan 100%. 

Pensioenfonds KPN streeft ernaar jouw pensioen door het verlenen van een toeslag mee te laten groeien met de prijzen in Nederland. Wij kijken daarvoor naar de prijsstijgingen (inflatie) over de periode september tot en met september zoals die door het Centraal Bureau voor de Statistiek worden gepubliceerd. De prijzen in Nederland¹³ zijn in de meetperiode september 2024 – september 2025 met 3,16% gestegen. 

Wij hebben op basis van ons toeslagbeleid besloten de pensioenen per 1 januari 2026 te verhogen. Het pensioen voor de mensen die pensioen bij ons opbouwen is met 3,02% verhoogd. Voor oud-werknemers en gepensioneerden is het pensioen met 3,05% verhoogd. Het gedeelte van de prijsinflatie dat wij niet konden compenseren, is verwerkt in de toeslagenachterstand.

Begin 2026 is gebleken dat de toeslag in de voorgaande twee jaar te laag is vastgesteld. Het bestuur heeft daarom besloten een eenmalig herstel uit te voeren, waardoor actieve deelnemers vanaf april 2026 een aanvullende verhoging van 0,20% ontvangen en gewezen deelnemers en pensioengerechtigden een aanvullende verhoging van 0,14%. 

In het verleden hebben wij de pensioenen niet altijd volledig kunnen laten meegroeien met de inflatie. Gemiste toeslagen kunnen we volgens ons pensioenreglement in de toekomst goedmaken als onze beleidsdekkingsgraad daarvoor hoog genoeg is. Dat noemen wij een inhaaltoeslag. 

Onze beleidsdekkingsgraad zou volgens de richtlijnen van het huidige pensioenstelsel op de datum van het besluit ten minste 129,1% moeten bedragen om een inhaaltoeslag te mogen verlenen. Op de datum van het toeslagbesluit lag onze beleidsdekkingsgraad net boven deze grens, maar door de reguliere toeslag was er geen ruimte meer om ook een inhaaltoeslag te verlenen. 

De achterstand in de toeslagen per 1 januari 2026 is voor de deelnemers die nog pensioen opbouwen maximaal 19,80% en voor de pensioengerechtigden en gewezen deelnemers maximaal 19,10%. Jouw achterstand in toeslagen hangt af van hoe lang je al deelnemer bent bij het pensioenfonds.

Volgens de Pensioenwet moeten pensioenfondsen een herstelplan indienen bij de Nederlandsche Bank als de beleidsdekkingsgraad te laag is. Sinds juni 2021 ligt onze beleidsdekkingsgraad boven de grens die daarvoor geldt. We hoeven daarom geen herstelplan in te dienen.

Het pensioenfonds voert jaarlijks een zogenaamde haalbaarheidstoets uit. Hiermee onderzoeken we of we op de zeer lange termijn (60 jaar) onze ambitie voor het pensioenresultaat naar verwachting kunnen halen. 

Voor pensioenfondsen die de opgebouwde pensioenen naar verwachting volledig zullen invaren in de nieuwe pensioenregeling onder Wtp en die na invaren naar verwachting geen flexibele premieregeling met een vastgestelde uitkering uitvoeren, is de mogelijkheid geboden om van de jaarlijkse haalbaarheidstoets af te zien. Dit is bij ons pensioenfonds het geval. Wij hebben ervoor gekozen om in 2025 geen haalbaarheidstoets uit te voeren.

De werknemers van KPN betalen samen met de werkgever een vaste premie voor de opbouw van hun pensioen. De vaste premie is 23% van de som van de pensioengrondslagen, waarbij de werkgever 16% betaalt en de werknemer maximaal 7%. Deze vaste premie van 23% is afgesproken tot en met 31 december 2025 en verlengd tot de geplande ingang van de nieuwe pensioenregeling per 1 oktober 2026. Er zijn nieuwe afspraken gemaakt over de premie na de transitiedatum.

De vaste premie wordt jaarlijks in het premiedepot gestort. Ieder jaar onttrekken we aan het depot de zogeheten gedempte kostendekkende premie voor de nieuwe pensioenopbouw van de actieve deelnemers. Daarnaast neemt het premiedepot toe of af met de beleggingsrendementen. 

Op 1 januari 2025 was de waarde van het premiedepot € 73,0 miljoen (inclusief voorlopige afrekening). Eind 2025 was de waarde € 77,2 miljoen (inclusief voorlopige afrekening). Het premiedepot nam in 2025 dus toe. Dat had twee oorzaken. De eerste was het verschil tussen de gedempte kostendekkende premie (in 2025: 22,14%) en de vaste premie van 23%. Daarnaast nam het premiedepot in 2025 toe door een positief beleggingsrendement. 

In het pensioenreglement is vastgelegd dat als de vaste premie van 23% onvoldoende is en er in het premiedepot niet voldoende geld zit om de gedempte kostendekkende premie te kunnen betalen, dat in dat jaar de pensioenopbouw verlaagd zal worden. Dat is tot op heden nog niet voorgekomen.  

Het was een uitzonderlijk beursjaar, waarin aandelenkoersen sterk schommelden en Big Tech en AI-euforie de grote trends waren. Het was ook een jaar van grote geopolitieke onzekerheid en onverwachte schokken, zoals de torenhoge importheffingen in de Verenigde Staten (VS), die later werden afgezwakt. Al met al kenmerkten de financiële markten zich door hoge volatiliteit.

Als pensioenfonds zijn wij van nature een langetermijnbelegger. Daarbij zijn zowel goede als slechte periodes op financiële markten een normaal verschijnsel. We beleggen in circa 2500 verschillende instrumenten, waaronder aandelen en vastrentende waarden, en daarnaast in categorieën zoals niet-beursgenoteerd vastgoed, private equity en private debt.

Beleggen is noodzakelijk om onze deelnemers nu en in de toekomst een goed pensioen te bieden. We streven ernaar om zo te beleggen dat het pensioen levenslang kan worden uitgekeerd en zoveel mogelijk meegroeit met de inflatie. Dit is niet haalbaar met alleen het sparen van premies.

Samen pensioen opbouwen in een pensioenfonds biedt belangrijke voordelen. Beleggingsrisico’s worden gespreid over alle deelnemers én, door de lange beleggingshorizon, over verschillende generaties. Daarmee worden verschillen tussen pech- en geluksgeneraties zoveel mogelijk beperkt. Dit maakt het mogelijk om binnen vastgestelde grenzen verantwoorde beleggingsrisico’s te nemen.

We beleggen de premie die jij en je werkgever inleggen op een verantwoorde, duurzame manier. Bij de beleggingskeuzes letten we niet alleen op rendement, risico’s en kosten, maar ook op de impact van onze beleggingen op mens en milieu. Daarbij zijn we voortdurend op zoek naar de juiste balans. In dit verslag beschrijven we deze onderdelen afzonderlijk, zodat jij een compleet beeld krijgt van hoe wij beleggen voor een goed pensioen.

Het beleggingsproces van het pensioenfonds volgt een vaste cyclus. Wij beschrijven hoe de verschillende stappen van deze cyclus er in de praktijk uitzien en welk beleggingsbeleid daaruit voortvloeit. De missie, doelstellingen en risicohouding, zoals eerder beschreven in dit verslag, vormen de basis voor deze beleggingscyclus.

Hoe wij het pensioengeld voor de lange termijn beleggen en hoe wij beleggingsrisico’s beheersen, ligt vast in ons beleggingsbeleid. Dat is gebaseerd op zeven beleggingsovertuigingen:

• Het pensioenfonds is een langetermijnbelegger
• Beleggen in risicovolle beleggingscategorieën voegt waarde toe
• Spreiding van beleggingen verlaagt het risico
• We beleggen alleen in transparante categorieën en strategieën
• Actief beheer wordt alleen toegepast als verwacht wordt dat dit tot extra rendement leidt
• Maatschappelijk verantwoord beleggen loont en draagt op lange termijn bij aan een positief rendement-risicoprofiel
• Geld is een sturende kracht voor duurzame ontwikkeling

Verfijning van de strategische beleggingsmix

In stap vier wordt het strategisch beleggingsbeleid verder verfijnd. De beleggingscategorieën worden daarbij gedetailleerder ingevuld. Zo worden binnen aandelen keuzes gemaakt voor regio’s (bijvoorbeeld Europa, VS of Azië) en beleggingsstrategieën (bijvoorbeeld een focus op grote ondernemingen of een voorkeur voor maakbedrijven). 

Omdat wij wereldwijd beleggen, beleggen we ook in vreemde valuta zoals de Amerikaanse dollar en het Britse pond. Aangezien de verplichtingen van het pensioenfonds in euro’s luiden, ontstaat er een valutarisico. Om de gevolgen van wisselkoersschommelingen te beperken, dekt het pensioenfonds dit valutarisico in meer of mindere mate af, afhankelijk van de beleggingscategorie.

Het beleggingsplan

Een economische visie van het bestuur kan, mede op basis van het advies van onze fiduciair beheerder, aanleiding geven om tijdelijk (voor een periode van één tot drie jaar) af te wijken van het strategisch beleggingsbeleid voor de lange termijn. Zulke tijdelijke afwijkingen worden vastgelegd in het jaarlijkse beleggingsplan. 

De verfijning en tijdelijke afwijkingen worden vastgelegd in de beleggingsmix die de normportefeuille wordt genoemd. Meer informatie hierover vind je in het meest recente beleggingsplan op onze website onder 'documenten'. In de tabel is de in december vastgestelde normportefeuille per 2026 opgenomen.

Het jaar 2025 kenmerkte zich door oplopende geopolitieke spanningen. NAVO-landen besloten, onder druk van de VS, een groter deel van hun uitgaven aan defensie te besteden. De door president Trump begin 2025 aangekondigde tarieven en handelsmaatregelen drukten op de wereldeconomie. Conflicten rond olie, gas en kritieke grondstoffen beïnvloedden zowel de economie als de veiligheid en maakten opnieuw duidelijk dat de energieafhankelijkheid in Europa – met name van fossiele grondstoffen – nog groot is.

Naast de VS bleef ook China een belangrijke economische en technologische speler. De ontwikkelingen op technologiegebied stonden in het teken van kunstmatige intelligentie (AI). Dit alles leidde tot sterk beweeglijke aandelenmarkten wereldwijd. De korte rente in Europa daalde, mede door renteverlagingen van de ECB, terwijl de kapitaalmarktrente (de lange rente) per saldo steeg. Op de valutamarkten viel vooral de daling van de Amerikaanse dollar ten opzichte van de euro op. De meeste aandelen- en obligatie-indices sloten het jaar met een positief rendement af, terwijl de inflatieverwachtingen gedurende het jaar relatief stabiel bleven.

Vrijwel alle beleggingscategorieën in de portefeuille leverden een positieve bijdrage, waarbij aandelen het sterkst presteerden. Hierdoor bedroeg de bijdrage van de beleggingsportefeuille (exclusief rente- en valuta-afdekking) in 2025 1,9%.

De effecten van de rente- en valuta-afdekking verdienen nadere toelichting. Doordat het grootste deel van het dollarrisico in de portefeuille is afgedekt, leidde de daling van de dollar tot een positief resultaat van 2,6%. Daartegenover stond dat de afdekking van het renterisico, zoals eerder toegelicht, een negatieve bijdrage van 7,9% leverde aan het beleggingsresultaat. Inclusief rente- en valuta-afdekking resulteerde dit in een totaalrendement van -3,2%.

De gestegen rente zorgde er echter ook voor dat de verplichtingen van het pensioenfonds aanzienlijk daalden. Per saldo (het beleggingsresultaat en de lagere verplichtingen) leidde dit tot een stijging van de dekkingsgraad van 126,1% naar 131,9%.

Onze actieve beleggingen bleven in 2025 achter bij de benchmark. Dit komt doordat onze actieve managers bewust kiezen voor kwaliteitsbedrijven, die dit jaar achterbleven bij de markt. Daarnaast hadden sommige managers een onderweging in sectoren die juist sterk presteerden, zoals grondstoffen, banken en AI-gerelateerde technologie. Ook drukten verkeerde aandelenselecties in onder andere technologie en regio’s zoals Azië extra op het rendement. Op langere termijn presteren onze actieve managers beter dan de benchmark. Als pensioenfonds blijven we deze keuze doorlopend evalueren.

Onze aandelenportefeuilles worden actief beheerd. De door ons aangestelde portefeuillemanagers krijgen een mandaat en een benchmark mee waartegen hun prestaties worden afgemeten. De opdracht die deze managers meekrijgen, is dat ze een portefeuille-invulling kiezen die (over meerdere jaren gemeten) tot een beter resultaat dan de meegegeven benchmark zal moeten leiden.

In de afgelopen jaren hadden de meeste managers inderdaad een goed (relatief, dus in vergelijking met de benchmark) resultaat behaald. Dit jaar echter pakte het helaas anders uit. De managers die beleggen in Europese aandelen gaven de voorkeur aan wat kleinere bedrijven in de portefeuille en ze belegden relatief minder in financiële ondernemingen. Dit terwijl in 2025 juist de Europese financiële ondernemingen fraaie koersstijgingen lieten zien en de koersontwikkelingen van de grotere bedrijven aanzienlijk beter waren dan die van de middelgrote en kleinere ondernemingen. 

De portefeuillemanagers die zich richten op de VS waren niet alleen onderwogen in de financiële sector, maar werden ook geraakt door hun keuze van bedrijven in de IT-sector. De ondernemingen in AI waren daar de grote smaakmakers. Bij een bredere spreiding van de IT-ondernemingen in de portefeuille loopt men door de enorme koersstijgingen van specifieke IT-ondernemingen al snel een relatieve achterstand op. 

Hoewel de behaalde beleggingsresultaten in de aandelenportefeuille positief waren, waren ze lager dan de bijbehorende benchmarks. Dat is teleurstellend, maar de rendementen van actief beheer moet je over langere tijd (3 tot 5 jaar) bekijken alvorens je conclusies kunt trekken. Over deze periode gemeten voegen de huidige managers gemiddeld genomen nog steeds waarde toe.

Toch vonden we, op grond van een uitgebreide evaluatie, enkele categorieën in de aandelenportefeuille niet langer passend. Daarom hebben we in het laatste kwartaal van 2025 binnen de aandelenportefeuille afscheid genomen van de beleggingsstrategie ‘long term investing’ en van de regio ‘opkomende markten’. 'Long term investing' vanwege het niet behalen van de 5-jaars rendementsdoelstelling en het onderscheidende MVB-profiel nam over de jaren af, doordat de andere aandelenstrategieën sterk zijn verbeterd op maatschappelijk verantwoord beleggen. Voor 'opkomende markten' geldt ook dat het rendement al geruime tijd achter liep op de wereldwijde benchmark. Daarom heeft het pensioenfonds besloten de aandelen aan te laten sluiten bij de wereldwijde benchmark. 

Lifecyclebeleggen is zo ingericht dat het beleggingsrisico afneemt naarmate je dichter bij je pensioen komt. Zo beschermen we de hoogte van de aanstaande pensioenuitkeringen. De stabiele lifecycle is tot op het moment van met pensioen gaan de basis in de beschikbare premieregeling. Daarnaast is er ook een lifecycle voor deelnemers die kiezen voor een variabele uitkering vanaf de pensioendatum. De lifecycle voor de variabele uitkering wijkt vanaf leeftijd 58 af van de lifecycle voor de stabiele uitkering. In de variabele lifecycle is het pensioen na de pensioendatum nog voor een deel belegd in zakelijke waarden zoals aandelen.

Deelnemers aan de beschikbare premieregeling kunnen op hun 58ste kiezen tussen de beide lifecycles. Deze keuze is voorlopig. De definitieve keuze maak je op de pensioendatum.

In de tabellen hieronder zie je de samenstellingen van de verschillende lifecycles. Eind 2025 bedroeg het totaal belegd vermogen in de verschillende lifecycles € 1.103,6 miljoen. In de volgende tabellen zie je het resultaat per leeftijdscohort. 

Een deelnemer kan er ook voor kiezen om niet mee te doen in de lifecycles, maar in plaats daarvan zelf te kiezen voor één van de vrij beleggen depots. Voor deelnemers die de verantwoordelijkheid voor de samenstelling van de beleggingen overnemen, onderzoeken we jaarlijks of ze niet te veel risico nemen. Als het gekozen risicoprofiel van de beleggingen niet overeenkomt met de risicobereidheid die is vastgesteld met de Beleggingswijzer, dan ontvangt de deelnemer jaarlijks een brief waarin we hem of haar hierover informeren. De samenstelling van de vrij beleggen depots vind je op de website.

Eind 2025 bedroeg het totaal belegd vermogen in de vrij beleggen depots € 216,4 miljoen. In de volgende tabel zie je het behaalde resultaat per depot.

Als pensioenfonds streven we naar een zo goed mogelijk pensioen voor de deelnemer. Dit betekent dat we streven naar een pensioen dat de inflatie bijhoudt. Daarvoor beleggen we de ingelegde pensioenpremie. We accepteren daarbij bewust risico's, omdat we daarvoor naar verwachting met een hoger rendement worden beloond. Uiteraard is een goede beheersing van de risico's cruciaal. We willen voorkomen dat we de pensioenen door tegenvallende resultaten moeten verlagen. De mate waarin we bereid zijn beleggingsrisico te nemen, noemen we onze risicohouding. Die hebben we met de sociale partners afgestemd en vastgelegd volgens de door wet- en regelgeving voorgeschreven methodiek. Deze wettelijk voorgeschreven risicohouding vind je in de bijlage.

Voor onze houding ten opzichte van beleggingsrisico en onzekerheid hanteren wij niet het begrip risicohouding maar risicobereidheid. De risicobereidheid is de mate waarin wij bereid zijn bepaalde risico’s te lopen om onze missie, visie en strategische doelstellingen te realiseren. Deze risicobereidheid leggen we vast voor de belangrijkste risico's en per strategische doelstelling.

Onze beleggingskeuzes zijn gebaseerd op een aantal uitgangspunten die van belang zijn voor een zo goed mogelijk langetermijnrendement bij aanvaardbare risico’s. 

Twee van de beleggingsovertuigingen zijn gericht op duurzaam en verantwoord beleggen:

• ‘Maatschappelijk verantwoord beleggen loont en draagt positief bij aan het risico-rendementsprofiel.’
• ‘Geld is een sturende kracht voor duurzame ontwikkeling.’

Als institutionele belegger nemen wij onze verantwoordelijkheid om op een maatschappelijk verantwoorde manier te beleggen. Wij hebben de overtuiging dat daarmee het risico-rendementsprofiel van de beleggingen verbetert en dat we tegelijkertijd een bijdrage leveren aan een leefbare wereld. We nemen daarom duurzaamheidscriteria mee bij al onze beleggingsbeslissingen. Daarbij is het 'do no harm'-principe leidend. Daarnaast beleggen we ook een deel van het vermogen in impactbeleggingen, activiteiten die nadrukkelijk gericht zijn op het leveren van een positieve en meetbare sociale of milieu-impact ('do good'). Binnen de totale beleggingsportefeuille willen we eind 2026 minimaal 5% van het vermogen belegd hebben in impactbeleggingen.

Het pensioenfonds wil focus houden in de beleggingsportefeuille en dat geldt ook voor maatschappelijk verantwoord beleggen. Daarom hebben we binnen het MVB-beleid drie speerpunten vastgesteld. In verschillende deelnemerspanels en het reputatieonderzoek hebben we daarvoor de voorkeuren van deelnemers opgehaald en geëvalueerd. We hebben voor de komende jaren gekozen voor de volgende drie thema’s:

1. Klimaat en biodiversiteit
   De transitie naar een klimaatneutrale economie heeft verstrekkende gevolgen voor de maatschappij. We willen bijdragen aan het transformeren van de economie naar een klimaat neutrale economie en biodiversiteitsverlies tegengaan.
2. Duurzame technologie
   Dit zijn technologische ontwikkelingen die duurzame maatschappelijke behoeften vervullen zonder gebruik te maken van niet-hernieuwbare hulpbronnen en zonder grootschalige, niet terug te draaien milieuschade. Als grote belegger willen wij de sturende kracht van geld in zetten om bij bestaande processen veranderingen teweeg te brengen die bijdragen aan de verduurzaming van de samenleving. Dit sluit goed aan bij de positie van KPN N.V. als één van de duurzaamste telecombedrijven ter wereld. KPN N.V. zet technologie actief in voor het verduurzamen van het eigen bedrijf.
3. Duurzame consumptie en productie
   Wij willen door gerichte investeringen een bijdrage leveren aan het stimuleren van een duurzaam gebruik van natuurlijke hulpbronnen en aan het efficiënt produceren en consumeren om negatieve milieueffecten te minimaliseren. 

Van de managers van beleggingsfondsen waarin wij deelnemen verwachten wij dat ze de United Nations Principles for Responsible Investment (UNPRI) onderschrijven. Deze principes houden onder meer in dat de managers ESG-factoren meewegen in de beleggingsanalyse en het besluitvormingsproces. Daarnaast wordt verwacht dat zij zich opstellen als actief eigenaar en ESG-factoren betrekken bij dialogen die zij voeren met bedrijven. Voor de totale portefeuille van het pensioenfonds geldt dat alle externe managers zijn aangesloten bij de UNPRI.

Green bonds

Via de beleggingen in green bonds wil het pensioenfonds bijdragen aan de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen van de Verenigde Naties. Dit zijn obligaties die zijn uitgegeven met als specifiek doel om klimaatprojecten te financieren. Dergelijke obligaties zijn uitsluitend bestemd voor projecten met een meetbaar positief milieu-effect. De bijdrage aan de duurzame doelstelling wordt gemeten aan de hand van de vermeden CO₂-uitstoot (CO₂ avoided emissions) als gevolg van onze financiering van groene projecten. Over 2025 is er door onze belegging in groene obligaties ongeveer 56.700 ton CO₂-uitstoot vermeden, wat vergelijkbaar is met de jaarlijkse CO₂-uitstoot van een middelgrote kolencentrale.

Bedrijfsobligaties

Binnen de beleggingscategorie bedrijfsobligaties worden specifieke ESG-benchmarks gehanteerd. De benchmark voor het actief belegde deel sluit onder andere bedrijven uit die het slechtst scoren op het gebied van duurzaamheid. De CO₂-reductie ten opzichte van de reguliere index bedraagt ongeveer 40%. Daarnaast hebben de actieve managers de opdracht gekregen om meer te beleggen in toekomstgerichte bedrijven. Dit draagt voor ons bij aan een reductie van het transitierisico.

Voor de passieve invulling is gekozen voor een klimaattransitiebenchmark (climate transition benchmark). Deze benchmark heeft als doel om de CO₂-uitstoot jaarlijks te verlagen met 7% tot net-zero in 2050. Dit wordt gerealiseerd door CO₂-efficiënte bedrijven meer gewicht te geven en door restricties op de leggen die verandering stimuleren.

Aandelen

De aandelenportefeuille betreft een actieve beleggingscategorie waarbij ESG-criteria een belangrijke rol spelen in het investeringsproces. Zowel door de fiduciair manager als door externe managers wordt een actieve dialoog met bedrijven gevoerd. Het uitgangspunt van het pensioenfonds is dat met de ESG-integratie een vergelijkbaar rendement-/risicoprofiel wordt behaald ten opzichte van een standaard index. In de door de vermogensbeheerder gevoerde engagement-trajecten met de managers wordt in toenemende mate nadruk gelegd op de positionering ten opzichte van de SDG’s. Het effect hiervan is zichtbaar in de score op SDG’s in de aandelenportefeuille: de exposure naar bedrijven die negatief bijdragen aan de MVB-speerpunten van het pensioenfonds is sterk lager dan de blootstelling in de benchmark.

Wij streven ernaar dat alle bedrijven waarin we beleggen zich gedragen volgens de OESO-richtlijnen voor verantwoord ondernemen en de Global Compact Principles (GCP) van de Verenigde Naties (VN). Dit zijn principes op het gebied van mensenrechten, milieu, arbeidsomstandigheden en anticorruptie. De Global Compact Principes zijn te vinden op de website De Tien Principes van het UN Global Compact.

Voor de screening maken we gebruik van de diensten van Aegon Asset Management en Morningstar Sustainalytics. Deze partijen screenen de gehele beleggingsportefeuille. Met de bedrijven binnen de beleggingsportefeuille die onvoldoende scoren gaan de engagementmanagers van Aegon Asset Management een dialoog aan. Op basis van ons MVB-beleid wordt afhankelijk van de aard van de geconstateerde tekortkoming een maximale duur voor de engagementactiviteiten aangehouden. Voor bedrijven die niet voldoen is de engagementduur in principe beperkt tot één jaar. Voor bedrijven die dreigen niet te gaan voldoen is deze periode drie jaar. Na deze periode wordt het bedrijf in principe uitgesloten, tenzij wij van mening zijn dat door het bedrijf aantoonbare verbeterstappen zijn gezet die de geconstateerde tekortkoming teniet doen.

Morningstar Sustainalytics geeft als externe engagementprovider namens ons ook invulling aan het instrument “Screening en Dialoog” uit het MVB-beleid. Morningstar Sustainalytics richt zich daarbij nadrukkelijk op de thematische speerpunten. Daarnaast verzorgen zij zelf ook een bredere, uitgebreidere en diepere engagement bij bedrijven die op onderdelen niet voldoen aan internationale standaarden op bijvoorbeeld mensenrechten, ethiek en omgeving. Daarbij worden objectieve doelen gesteld en wordt vooruitgang nauwlettend gemonitord.

Daarnaast vragen wij van de vermogensbeheerders in de beleggingsportefeuille dat zij een dialoog voeren met bedrijven in hun portefeuilles over hun duurzaamheidsprestaties. Wij nemen de zichtbare inspanningen voor deze dialogen en de rapportage hierover mee in de beoordeling van de externe managers.

Hierna gaan we in op een aantal voorbeelden van deze dialogen van de externe managers en de hierbij behaalde resultaten.

Dialoog met chemieconcern over carbon footprint in relatie tot oplossing als alternatief voor PFAS

Thema’s: klimaat, duurzame consumptie en productie

Eén van de managers in het MM World Equity Fund voerde een dialoog met het Japanse chemieconcern Kuraray. Deze belegging levert een relatief grote bijdrage aan de carbon footprint van het beleggingsfonds. De manager onderkent dat de uitstoot van Kuraray relatief hoog is, maar ook dat de producten van Kuraray behoren tot de beste oplossingen als alternatief voor PFAS en om PFAS-vervuiling in water tegen te gaan. Dit is een voorname reden om wel in het bedrijf te investeren, ondanks de hogere emissies. De manager geeft aan voldoende comfort te hebben met de aanpak van Kuraray om haar emissies te verlagen, onder meer door het afvangen van CO2-emissies, en blijft hierover in dialoog. Ook heeft de manager Kuraray actief geholpen met het verbeteren van haar publicaties omtrent emissies.

Dialoog met voedselproducent om gebruik plastic verpakkingen te verminderen

Thema’s: duurzame consumptie en productie

Eén externe manager voert al langere tijd een dialoog met voedselproducent Danone. Als grote producent van zuivelproducten heeft Danone relatief hoge CO2-emissies, ook wordt het bedrijf door meerdere organisaties bekritiseerd als één van de grotere plasticvervuilers ter wereld. De emissies van Danone beslaan voor een groot deel uit methaan, waarvoor het bedrijf een concreet reductieplan heeft geformuleerd. Hiermee is het één van de weinige bedrijven met een dergelijk concreet plan ten aanzien van het terugdringen van methaan emissies. Ten aanzien van plastic vervuiling erkent de manager dat dit een sector-brede uitdaging is. Men is sinds 2023 met Danone in gesprek over de maatregelen die dit moeten verminderen. Hierbij is specifiek aandacht voor de strategie om ‘plasticneutraal’ te worden en het terugdringen van het gebruik van schadelijke stoffen. Hieruit blijkt dat Danone zelf meerdere projecten heeft om plastic in haar verpakkingen te verminderen, daarnaast heeft Danone een leidende rol genomen in sector-brede initiatieven op het gebied van plastic recycling.

Thema gerichte dialoog op biodiversiteit

Thema: biodiversiteit

PF KPN heeft in 2025 aandacht gegeven aan het thema biodiversiteit. Dit thema werd opgenomen in het generieke dialoogprogramma waar is gekeken naar bedrijven actief in of nabij voor biodiversiteit gevoelige gebieden. Dergelijke gebieden omvatten het Europese Natura 2000-netwerk, UNESCO-werelderfgoedlocaties, unieke ecosystemen cruciaal voor het wereldwijde voortbestaan van biodiversiteit, of beschermde gebieden zoals nationale parken, wildreservaten of wettelijk beschermde gebieden. Bedrijven met activiteiten in of nabij dergelijke gebieden zijn verzocht inzage te geven in het beleid om de kans op milieuschade te beperken.

Een voorbeeld is de Franse producent en leverancier van industriële gassen Air Liquide. Dit bedrijf heeft bedrijfsactiviteiten nabij diverse biodiversiteit gevoelige gebieden. In het gevoerde engagement werd duidelijk dat het bedrijf diverse stappen heeft gezet om biodiversiteitsrisico’s inzichtelijk te krijgen en te beheersen. Hierbij is gekeken naar de Gedragscode, beleidslijnen en procedures. Ook werden de initiatieven om biodiversiteitsrisico’s te inventariseren en te beheersen en de mate van transparantie hierover besproken. In de komende periode wordt er ingezet om de gerealiseerde resultaten meetbaar te maken.

In 2025 zijn de thematische speerpunten door Morningstar Sustainalytics ingevuld middels verschillende dialoog programma's. Deze programma's zijn integraal ingestoken en hebben geen harde einddatum. De praktijk leert dat dialogen een langere periode van betrokkenheid vragen om echt verandering teweeg te kunnen brengen. In deze nieuwe programma's gaan zij in gesprek met een selecte groep bedrijven om ze te bewegen verbeteringen door te voeren met betrekking tot het thema. Dit doet Morningstar Sustainalytics vanuit eigen expertise. Maar door de groep bij elkaar te brengen faciliteren ze ook onderlinge kennisoverdracht. Daarbij kunnen achterblijvers bijvoorbeeld versneld leren van bedrijven die al verder zijn. 

Thema klimaat en biodiversiteit

Op het thema klimaat en biodiversiteit voert Morningstar Sustainalytics het programma ‘Biodiversity and Natural Capital’ uit. Dit richt zich op het helpen van bedrijven bij het zo goed mogelijk omgaan met natuurlijke hulpbronnen en biodiversiteit. Dit is niet alleen vanuit een risicocontext ingestoken. Er wordt ook gezocht naar kansen die bijdragen aan de bedrijfsresultaten. Het programma is gericht op 50 bedrijven in de agrarische waardeketen. Dit zijn investeerders, handelaren, agrochemische bedrijven en producenten. Moringstar Sustainalytics stuurt aan op het gebruik van internationale standaarden, waardoor uniformiteit ontstaat bij bedrijven. 

In 2025 zorgde uitstel van Europese duurzaamheidsregels voor onzekerheid bij bedrijven, terwijl een gebrek aan data en expertise natuurrisico‑analyses bleef belemmeren. Toch was er ook belangrijke vooruitgang in het programma. Investeerders vroegen sterker om aandacht voor biodiversiteit, en internationale samenwerkingen hielpen bedrijven om meer verantwoordelijkheid te nemen. Ons programma bereikte bijna alle bedrijven in dialoog en verbeterde het beoordelingskader. Ook nam het gebruik van internationale richtlijnen voor natuurrapportage sterk toe, wat natuur steeds meer onderdeel maakt van bedrijfsrapportages. 

Ook de fiduciair vermogensbeheerder bevraagt de externe managers onder andere over hun visie op relatief hoog uitstotende bedrijven binnen de portefeuille. Belangrijk onderdeel van deze discussies is ook wat de mening van de manager is over de plannen tot verduurzaming van de bedrijven waar belegd wordt, en dus niet alleen over de uitstoot op dit moment.

Pensioenfonds KPN is betrokken bij een programma ‘Scaling Circular Economies’ van Morningstar Sustainalytics. Het programma richt zich op bedrijven die gekoppeld zijn aan de automotive sector en sinds 2025 ook de sector consumentenelektronica. In dialogen willen we de bedrijven helpen om hun productieprocessen steeds zo in te richten dat circulariteit van producten de aandacht heeft. In de automotive-industrie botsen ambities voor de circulaire economie gemakkelijk met doelstellingen om steeds meer auto’s te verkopen. Het programma moedigt bedrijven aan om prioriteit te geven aan alternatieven die minder grondstoffen verbruiken. Het programma wil bedrijven stimuleren om te benutten waar ze goed in zijn, zoals kapitaal aantrekken, innoveren, produceren, vermarkten, verkopen en lobbyen.

Het jaar 2025 benadrukte dat samenwerking en haalbare bedrijfsmodellen cruciaal zijn om circulaire oplossingen op te schalen. Bedrijven zetten stappen door circulariteit sterker te verankeren in strategie en productontwerp, met meer aandacht voor reparatie, hergebruik en recycling. Europese regelgeving stimuleerde betere rapportage en voorbereiding op strengere eisen, terwijl veel bedrijven hun ambities voor het verminderen van plastic en het gebruik van gerecyclede materialen verhoogden. Ondanks enkele gemiste doelen bleef de betrokkenheid van beleggers belangrijk om vooruitgang te stimuleren. Een voorbeeldbedrijf uit de autosector liet zien hoe een aanpak gericht op goed ontwerp, reparatie, revisie en recycling leidt tot concrete doelen en groeiende toepassing van gerecyclede materialen, waarmee het zich ontwikkelt tot een koploper in circulariteit.

De totale vermogensbeheerkosten inclusief transactiekosten bedroegen in 2025 € 81,9 miljoen. Dat is 0,71% van het gemiddeld belegd vermogen.

Hieronder gaan we afzonderlijk in op de kosten van de DB-regeling en de BPR-regeling. We lichten toe hoe de kosten zijn verdeeld over de verschillende beleggingscategorieën en hoe ze in relatie staan tot de behaalde rendementen. In het hoofdstuk 'Transparant over kosten' geeft het bestuur een oordeel over de totale kosten die we hebben gemaakt, waaronder ook de vermogensbeheerkosten.

De hoogte van de vermogensbeheerkosten hangt van verschillende zaken af, maar zeker ook van hoe ze worden uitgedrukt. Bij een daling van ons totale vermogen kunnen de vermogensbeheerkosten in euro's dalen, maar als percentage van het totale vermogen stijgen. Daarnaast zijn prestatie-afhankelijke vergoedingen hoger bij een hoog rendement op de beleggingen. Een goed beleggingsjaar kan daardoor leiden tot hogere kosten. 

De vermogensbeheerkosten voor de DB-regeling bedroegen in 2025 in totaal € 61,6 miljoen. Dat is 0,60% van het gemiddeld belegd vermogen in 2025 (2024: 0,60%). Dit betreft alle door het pensioenfonds betaalde vermogensbeheerkosten exclusief de transactiekosten. De totale transactiekosten in 2025 bedroegen € 14,4 miljoen. De totale kosten inclusief transactiekosten komen daarmee op € 76,0 miljoen. Dat komt overeen met 0,74% van het gemiddeld belegd vermogen in 2025. In 2024 was dit ook 0,74%.

De vermogensbeheerkosten (excl. transactiekosten) zijn in 2025 met € 0,1 miljoen gedaald ten opzichte van 2024. Binnen de vermogensbeheerkosten was er sprake van een hogere beheervergoeding in euro´s voor externe managers. Daarnaast is er sprake van een daling van de performance fee, dus de prestatie-afhankelijke beloningen. De kosten zijn afhankelijk van de omvang van de beleggingen. Als percentage van het totaal gemiddeld belegd vermogen zijn de kosten gelijk gebleven. Dat komt doordat het totaal belegd vermogen in 2025 nagenoeg gelijk is gebleven ten opzichte van 2024.

Onze beleggingen vinden plaats via beleggingsfondsen met meerdere externe managers of via beleggingsmandaten bij externe vermogensbeheerders.

Alle daaraan verbonden kosten zijn meegenomen in het kostenoverzicht van de verschillende beleggingen. De kosten voor niet-beursgenoteerd vastgoed, private equity en private debt zijn een schatting op basis van de ontvangen opgaven over de periode oktober 2024 tot en met 30 september 2025 en sluiten aan bij de periode van het verwerken van de waarderingen. Voor de overige beleggingen is het aandeel aan geschatte kosten beperkt.

Bij een deel van de beleggingen zijn we prestatieafhankelijke vergoedingen met de managers overeengekomen. Deze kosten zijn afhankelijk van het behaalde resultaat. Veelal worden deze vergoedingen jaarlijks afgerekend of in het geval van private equity bij verkoop of realisatie van de desbetreffende belegging. De in de tabel opgenomen bedragen zijn deels betaald en deels geschat op basis van het tot dan toe gerealiseerde resultaat. Bij een negatief resultaat in enig jaar wordt de schatting voor de prestatieafhankelijke vergoeding verlaagd. Dit leidt tot een negatief bedrag in bovenstaande tabel.

Zoals eerder beschreven worden transactiekosten apart inzichtelijk gemaakt. Wij streven ernaar om transactiekosten te beperken. Transactiekosten kunnen voorkomen binnen beleggingsfondsen, maar ook door bijsturing van de beleggingsportefeuille naar de normportefeuille¹. In beide gevallen proberen we het aantal transacties waar mogelijk te beperken.

De transactiekosten verschillen per soort belegging.

• Voor aandelen bestaan de kosten uit commissies voor het verwerken van transacties, belastingen en meer indirect geschatte kosten zoals het verschil tussen de bied- en laatprijs en eventuele invloed op de marktprijs bij grote transacties.
• Voor vastrentende waarden zijn de transactiekosten slechts bij benadering vast te stellen. Deze kosten zijn niet zichtbaar bij aan- en verkopen, maar zijn een impliciet onderdeel van het verschil tussen aan- en verkoopkoersen. Binnen vastrentende waarden worden de transactiekosten geschat op basis van het gemiddelde verschil tussen de aan- en verkoopkoersen in combinatie met de totale som van aan- en verkopen.
• Voor niet-beursgenoteerd vastgoed, private equity en private debt: de transactiekosten zijn gebaseerd op opgaven van managers. Voorbeelden van deze transactiekosten zijn acquisitie-, aan- en verkoopkosten en notaris kosten. Deze kosten kunnen afhankelijk van het aantal transacties jaar op jaar sterk verschillen.

Deelnemers in de BPR/IPS-lifecycles en vrij beleggen depots betalen geen aankoop- en/of verkoopkosten voor stortingen en onttrekkingen. De transactiekosten die binnen de beleggingsfondsen worden gemaakt komen wel voor rekening van de deelnemers. Dit zijn kosten om de beleggingsfondsen door marktontwikkelingen binnen de gestelde restricties te houden. Daarnaast betalen de deelnemers in BPR/IPS ook een deel van de vergoeding van de uitvoeringsorganisaties. Dit was in 2025 0,08% (2024: 0,08%) van het gemiddeld belegd vermogen van dat jaar. Deze kosten worden direct verrekend in het rendement. Afhankelijk van de samenstelling van de beleggingen kunnen de kosten verschillen per cohort in de lifecycle en per vrij beleggen depot.

De tabel bevat alle vermogensbeheerkosten, inclusief de transactiekosten binnen de beleggingsfondsen. De kosten zijn opgesteld op basis van de samenstelling van de leeftijdscohorten in de lifecycle en de vrij beleggen depots per eind 2025. Ter vergelijking zie je ook de kosten per eind 2024.

De SRD II beoogt aandeelhoudersbetrokkenheid op de lange termijn te bevorderen. Ook beoogt de richtlijn de transparantie te verhogen van de wijze waarop het aandeelhouderbetrokkenheidsbeleid wordt uitgevoerd en geborgd. Deze Europese richtlijn is in de Nederlandse wetgeving verwerkt. Wij hebben hier onder andere invulling aan gegeven door voor de uitvoering van engagement op de geformuleerde speerpunten bij de bedrijven in de portefeuille een engagement-manager aan te stellen. Verder wordt aangesloten bij de stewardshipactiviteiten van de fiduciair vermogensbeheerder, om met meer gewicht verandering teweeg te kunnen brengen. Daarnaast hebben we in het beleggingsbeleid expliciet aandacht voor langetermijn waardecreatie, onder andere in de thematische engagementtrajecten.

De IORP II richtlijn is een Europese richtlijn voor het bestuur, de governance, de communicatie en het beleggingsbeleid van pensioenfondsen. Deze Europese richtlijn is door de overheid vastgelegd in Nederlandse wetgeving. Vanuit IORP II is voorgeschreven dat pensioenfondsen transparant zijn over de wijze waarop in het beleggingsbeleid rekening wordt gehouden met ESG-factoren. Daarnaast schrijft IORP II voor dat pensioenfondsen eens per drie jaar of bij een significante wijziging in het risicoprofiel een eigen risicobeoordeling (ERB) uitvoeren. In de ERB moet het pensioenfonds een beoordeling maken van nieuwe of opkomende risico’s, inclusief risico's die met klimaatverandering, het gebruik van natuurlijke hulpbronnen en het milieu verband houden, sociale risico’s en risico’s in verband met de waardevermindering van activa. De relevante risico’s nemen wij mee in onze ALM-studies. In 2024 hebben we een ERB uitgevoerd. Eén van de onderzochte risico-scenario’s was: klimaatverandering heeft een negatieve impact op het pensioenfonds. Voor de analyse is er gekeken naar de mogelijke impact van een 1,5- en 4-graden opwarmingsscenario. 

Pensioenfonds KPN valt onder de SFDR. Deze Europese wetgeving wordt in verschillende stappen geïmplementeerd. Wij voldoen aan de vereisten van de SFDR-wetgeving. We hebben niet gekozen voor de opt-out bij artikel 4 van de SFDR. Dit houdt in dat het pensioenfonds bevestigt zoveel mogelijk rekening te houden met de belangrijkste negatieve effecten (PAIs) in de zin van artikel 4 van de SFDR, voor zover dit zinvol is en er gegevens beschikbaar zijn. Externe vermogensbeheerders van de relevante beleggingsstrategieën worden ook contractueel verplicht dit te doen. Daarnaast is de pensioenregeling geclassificeerd als een financieel product dat duurzaamheidskenmerken promoot, waarbij gedeeltelijk in duurzame producten wordt belegd (Artikel 8). Meer informatievind je in het statement op onze website.

Naast deze wettelijke verplichtingen sluiten we ook aan bij de Dutch Stewardship Code die per 1 januari 2019 in werking is getreden en is opgesteld door Eumedion. Door de principes van de Stewardship Code na te leven, maken we voor de Nederlandse beursvennootschappen de samenleving als geheel zichtbaar dat we ons opstellen als een maatschappelijk verantwoord en betrokken aandeelhouder. In het MVB-beleid en de uitvoering hiervan zijn alle elementen van deze code opgenomen.

De kosten van het pensioenbeheer bestaan uit de totale kosten van de dienstverlening van onze uitvoeringsorganisatie TKP en een toedeling vanuit de algemene kosten. Onder de algemene kosten vallen onder andere de contributies en bijdragen voor de toezichthouders, de accountants-, actuaris- en advieskosten en de kosten van het bestuur, het verantwoordingsorgaan en het bestuursbureau. 

De algemene kosten zijn niet direct gerelateerd aan pensioenbeheer of vermogensbeheer. De toebedeling van de algemene kosten vindt plaats naar de verhouding van de pensioenbeheerkosten en vermogensbeheerkosten ten opzichte van de totale som van deze kosten. De verhouding van de pensioenbeheer- en vermogensbeheerkosten is niet vast en kan van jaar op jaar veranderen. Dit komt met name omdat de vermogensbeheerkosten meer fluctueren dan de pensioenbeheerkosten. De vermogensbeheerkosten zijn namelijk afhankelijk van de omvang van het belegd vermogen en de vergoedingen die deels prestatieafhankelijk zijn. 

De totale kosten van het pensioenbeheer, inclusief de toedeling van 12,2% vanuit de algemene kosten, stegen in 2025 ten opzichte van 2024 met € 725 duizend. Vorig jaar was er sprake van een stijging van € 900 duizend. De pensioenbeheerkosten per deelnemer stegen van € 219 in 2024 naar € 237 in 2025. 

De afgelopen jaren zijn de pensioenuitvoeringskosten toegenomen. Dit hangt direct samen met de kosten die verbonden zijn aan het uitvoeren van het Wtp-project dat het pensioenfonds op een beheerste en integere wijze vorm geeft om naar het nieuwe pensioenstelsel over te gaan. Sinds de start van het Wtp-project maken wij kosten om op een zorgvuldige en verantwoorde wijze de nieuwe wet te implementeren. In 2025 hebben wij € 1,8 miljoen aan kosten gemaakt in het voorbereidingstraject voor Wtp bij onze pensioenuitvoerders. Daarin zijn de kosten voor externe adviseurs en projectkosten meegenomen. 

Het bestuur beoordeelt de kosten van het pensioenbeheer in het licht van de pensioenregeling die we momenteel uitvoeren en de nieuwe pensioenregeling die we in de toekomst gaan uitvoeren. Het bestuur acht de uitvoeringskosten passend bij de mate van complexiteit van de pensioenregeling en de uitgebreide communicatiediensten vanuit TKP. We concluderen dat het systeem van toewijzing van de algemene kosten, hoewel dit met fluctuaties gepaard gaat, in de tijd consistent en uitlegbaar is.

Wij merken op dat de kosten die in het kader van de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel worden gemaakt van tijdelijke aard zijn. De verwachting is dat deze projectkosten nog enkele jaren zullen aanhouden. 

Het beleggen van de pensioenpremies voor een goed pensioen brengt kosten met zich mee. Deze kosten gaan af van het rendement. Wij kijken kritisch naar de kosten die we maken. Bij de beleggingen maken we altijd een afweging tussen verwacht rendement, risico, kosten en duurzaamheid. De kosten verschillen per beleggingscategorie. Het beleggen in duurdere categorieën (bijvoorbeeld private equity en private debt) levert - gecorrigeerd voor kosten - op de lange termijn naar verwachting meer rendement op. Dat kan een hoger kostenniveau rechtvaardigen.

De totale vermogensbeheerkosten inclusief transactiekosten bedroegen in 2025 € 81,9 miljoen. Dit is 0,71% van het gemiddeld belegd vermogen. Het grootste deel bestond uit de vermogensbeheerkosten voor de DB-regeling. Die waren in 2025 inclusief transactiekosten gelijk aan € 76,0 miljoen.

Voor meer details over de kosten vermogensbeheer binnen de DB-regeling en de BPR-regeling verwijzen we naar hoofdstuk 2 over de beleggingen.

De totale vermogensbeheerkosten voor het DB-vermogen inclusief transactiekosten bedroegen in 2025 0,74% van het gemiddeld belegd vermogen. Van deze totale vermogensbeheerkosten is 0,09%-procentpunt toe te schrijven aan prestatieafhankelijke vergoedingen op de actief beheerde beleggingen. Deze actief beheerde beleggingen realiseerden in 2025 voor het totaal van de portefeuille geen extra rendement. Een aantal fondsen behaalde wel een positief relatief rendement, terwijl andere pensioenfondsen achterbleven bij de benchmark. De prestatievergoedingen die zijn uitgekeerd, hebben betrekking op het deel van de portefeuille waar actief beheer wel een extra rendement heeft behaald.

Veel van de beleggingscategorieën laten over een langere periode van 3-5 jaar een positief relatief rendement zien. We beoordelen periodiek het actieve rendement van de categorieën waar we in beleggen waarbij we de afweging maken of de hogere kosten opwegen tegen het behaalde rendement. In 2025 heeft dit er mede toe geleid dat we de separate allocatie naar aandelen Long Term Investing hebben beëindigd en weer hebben opgenomen in het wereld aandelen fonds.

Wij zijn er als bestuur van overtuigd dat actief beheer op de lange termijn positief bijdraagt aan het rendement. We accepteren daarom de hogere kosten die deze keuze met zich meebrengt. De extra gerealiseerde opbrengst die over een langere periode door actief beheer is gerealiseerd, onderbouwt deze keuze. Over 2025 was de prestatievergoeding relatief laag. Dit is passend bij de beperkte toegevoegde waarde in het afgelopen jaar. Daarbij geldt wel dat prestatievergoedingen niet altijd in hetzelfde jaar worden uitbetaald, maar gekoppeld kunnen zijn aan een langjarige doelstelling. De hoogte van de prestatievergoeding is daarom niet direct te koppelen aan de prestatie in een specifiek jaar.

Deze overtuiging neemt niet weg dat we als bestuur kritisch zijn op een langere periode waarin geen positief relatief rendement wordt behaald met actief beheer. Evaluaties van externe managers vinden minimaal eens in de drie jaar plaats. Als er geen sprake is van een positief relatief rendement volgens de doelstelling, wordt dit geïntensiveerd naar jaarlijks.

Eens in de drie jaar vergelijken wij onze kosten met de pensioenfondsenmarkt (184 pensioenfondsen). Uit de vergelijking met andere pensioenfondsen blijkt dat onze vermogensbeheerkosten hoger zijn dan bij andere pensioenfondsen. Dit wordt verklaard door relatief veel actief beheerde beleggingen en een aantal complexe beleggingscategorieën in onze portefeuille, bijvoorbeeld private equity en private debt. Wij zijn ervan overtuigd dat specialistische managers binnen deelgebieden van beleggingscategorieën bijdragen aan een hoger rendement. Daarom kiezen we voor beleggen met verschillende specialistische managers. Ook complexe categorieën realiseren naar verwachting een hoger rendement, omdat ze illiquide zijn en niet voor iedereen toegankelijk. Wij concluderen dat de kosten relatief hoog liggen ten opzichte van andere pensioenfondsen, maar we vinden de gemaakte keuzes verantwoord in het licht van het op termijn hogere verwachte rendement. De specifieke vermogensbeheerkosten over 2025 zijn verklaarbaar en goed uitlegbaar, gegeven onze beleggingsovertuigingen. 

De transactiekosten zijn in 2025 toegenomen als gevolg van de volledige verkoop van de beleggingen in aandelen Long Term Investing en opkomende markten en de aankoop van wereldwijde aandelen. De kosten zijn passend bij de ontwikkelingen op de financiële markten en de toe- en uittredingen in de beleggingen in het afgelopen jaar. 

Als bestuur beoordelen we het totale niveau van de vermogensbeheerkosten over 2025 als acceptabel en passend bij de behaalde resultaten en gemaakte keuzes.

Wij hebben een paritair gemengd bestuur met in totaal elf bestuursleden. In het bestuur zitten drie bestuursleden namens de werknemers, twee namens de pensioengerechtigden en drie namens de werkgever. Samen vormen ze het uitvoerend bestuur. Daarnaast bestaat het bestuur uit drie onafhankelijke niet-uitvoerende bestuursleden: één deskundige op het gebied van risicobeheer en IT, één deskundige op beleggingsgebied en de voorzitter van het pensioenfonds. De niet-uitvoerende bestuursleden vormen het intern toezicht. Het intern toezicht functioneert dus binnen het bestuur en heeft daarbij eigen taken en bevoegdheden. 

In het bestuur gelden de volgende stemverhoudingen:

• de drie bestuursleden namens de werkgever hebben elk twee stemmen;
• de drie bestuursleden namens de werknemers hebben elk één stem;
• de twee bestuursleden namens de pensioengerechtigden hebben elk anderhalve stem; 
• de drie niet-uitvoerende bestuursleden hebben elk één stem. 

Voor deze inrichting van het bestuur is gekozen om de sociale partners een sterke rol binnen het pensioenfonds te laten spelen. We zijn immers het pensioenfonds van en voor de (ex-)medewerkers van KPN. Tegelijkertijd is op deze manier voldoende specialistische kennis binnen het bestuur aanwezig. Daarnaast heeft het bestuur drie sleutelfunctiehouders (Risicobeheer, Actuarieel en Interne audit) benoemd.

Het dagelijks bestuur bestaat uit de bestuursvoorzitter en twee plaatsvervangende voorzitters. De plaatsvervangende voorzitters zijn uitvoerende bestuursleden: één werknemerslid en één werkgeverslid. Eén van de twee plaatsvervangende voorzitters vervult ook de rol van secretaris.

Een vacature in het bestuur of in het verantwoordingsorgaan wordt zo snel mogelijk ingevuld. Een nieuw bestuurslid moet voldoen aan het opgestelde functieprofiel. We kijken hierbij naar diversiteit in de fondsorganen. We willen graag dat het bestuur en het verantwoordingsorgaan bestaan uit een goede mix van bijvoorbeeld jongeren, ouderen, mannen en vrouwen. De bestuursleden worden door het bestuur benoemd na voordracht of verkiezingen. De drie vertegenwoordigers namens de werkgever worden voorgedragen door de werkgever. De drie vertegenwoordigers namens de werknemers worden voorgedragen via de Centrale Ondernemingsraad (COR) van KPN. Eén van de vertegenwoordigers wordt door de COR zelf voorgedragen en twee van de vertegenwoordigers worden via de COR voorgedragen door vakorganisaties betrokken bij het cao-overleg van KPN. De twee vertegenwoordigers van de pensioengerechtigden worden gekozen door de pensioengerechtigden. Dit gebeurt volgens de procedure die beschreven staat in het kiesreglement. De niet-uitvoerende bestuursleden worden, na bindende voordracht door het verantwoordingsorgaan, benoemd door de uitvoerende bestuursleden.

Het bestuur is collectief verantwoordelijk voor het eigen functioneren. De voorzitter is het eerste aanspreekpunt voor de bestuursleden, het intern toezicht, het verantwoordingsorgaan en externe partijen waaronder de toezichthouders DNB en AFM. Elk bestuurslid stelt zich bij de besluitvorming onafhankelijk op ten opzichte van de eigen achterban. Om een evenwichtig besluitvormingsproces te kunnen waarborgen, handelen de bestuursleden in het belang van alle belanghebbenden van het pensioenfonds en houden ze rekening met de effecten van hun besluiten op alle belanghebbenden.

Wisselingen in bestuur

Per 18 december 2025 is mevrouw Snoeij afgetreden. Zij was sinds 18 december 2013 uitvoerend bestuurslid namens de werknemers. Vanaf het begin was zij lid van het dagelijks bestuur en vervulde daarbinnen de rol van plaatsvervangend voorzitter en secretaris van het pensioenfonds. Tevens was zij voorzitter van de Pensioen- en communicatiecommissie. Totdat een nieuwe bestuurder is benoemd, heeft het bestuur mevrouw Snoeij bereid gevonden om als onafhankelijk technisch voorzitter de pensioen- en communicatiecommissie te leiden.

Vanwege haar grote ervaring en kennis van PF KPN is het bestuur blij dat mevrouw Eijgermans, bestuurder bij Pensioenfonds KPN sinds 2020, bereid is de rol van mevrouw Snoeij in het dagelijks bestuur per 18 december 2025 over te nemen. Aangezien een bestuurslid aan maximaal twee commissies kan deelnemen, heeft zij haar lidmaatschap van de beleggingscommissie neergelegd.

Per 31 december 2025 is de heer Vlaar op eigen initiatief afgetreden. Hij was de zeer gewaardeerde voorzitter van de beleggingscommissie en lid van de pensioen- en communicatiecommissie. De nieuwe voorzitter van de beleggingscommissie is de heer Luttenberg, bestuurslid bij Pensioenfonds KPN sinds 8 december 2021 en sinds die datum ook lid van de beleggingscommissie. De heer De Zwart volgt de heer Vlaar per 1 januari 2026 op als bestuurder namens de werknemers en neemt zitting in de beleggingscommissie en in de pensioen- en communicatiecommissie. 

Per 31 december 2025 is ook de heer Burcksen afgetreden. Tot 1 oktober 2025 was hij sleutelfunctiehouder risicobeheer. Mevrouw Kuik heeft deze rol tijdelijk overgenomen, tot aan de benoeming van de heer Noorloos per 23 januari 2026 als bestuurder namens de werkgever en sleutelfunctiehouder risicobeheer. 

Naast de uitvoering van onze huidige pensioenregeling stond het jaar 2025 vooral in het teken van de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. In de bestuursvergaderingen is veel aandacht besteed aan de voorbereidingen op en de besluitvorming over de overgang naar de nieuwe pensioenregeling. In 2025 zijn er in totaal 27 bestuursvergaderingen geweest en een groot aantal commissievergaderingen. In alle vergaderingen is het voor besluitvorming noodzakelijke aantal stemmen (quorum) aanwezig geweest. 

Het bestuur wordt ondersteund door het bestuursbureau. Per eind 2025 zijn de volgende functies onderdeel van het bestuursbureau:

• Directeur;
• Bestuurssecretaris;
• Secretaresse;
• Twee beleidsmedewerkers actuarieel;
• Beleidsmedewerker beleggingen; 
• Beleidsmedewerker communicatie; 
• Juridisch beleidsmedewerker;
• ICT-specialist;
• Vervuller risicobeheerfunctie.

De directeur is tevens medebeleidsbepaler. De beleidsmedewerker beleggingen vervult ook de risicobeheerfunctie en doet dit samen met een externe deskundige. De functie van ICT-specialist wordt ingevuld door een externe deskundige. 

Bij het pensioenfonds kennen we de volgende bestuurscommissies:

• beleggingscommissie; 
• financiële commissie; 
• pensioen- en communicatiecommissie; 
• interne auditcommissie;  
• risicocommissie. 

De commissies zijn samengesteld uit een afvaardiging van de bestuursleden. De commissies worden indien nodig ondersteund door het bestuursbureau en één of meerdere adviseurs. In de commissievergaderingen worden onderwerpen voor de bestuursvergaderingen voorbereid of worden besluiten genomen over onderwerpen waarvoor het bestuur mandaat heeft gegeven. De commissies vergaderen in ieder geval voorafgaand aan elke bestuursvergadering en verder zo vaak als nodig is. 

De interne auditcommissie wordt gevormd door de sleutelfunctiehouder interne audit, een bestuurslid en de directeur van het bestuursbureau. Deze commissie wordt bij audits aangevuld met externe deskundigen. De risicocommissie bestaat uit de sleutelfunctiehouder risicobeheer en de twee vervullers van de risicobeheerfunctie. 

Project nieuwe pensioenregeling
In 2022 is het pensioenfonds in samenwerking met de sociale partners van KPN gestart met de voorbereidingen van de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel. Voor de begeleiding van dit project is een projectleider en adviseur aangetrokken. Na verloop van tijd heeft het bestuur daarnaast een eigen project opgestart met het oog op de keuzes die het pensioenfondsbestuur moest maken. Om er zorg voor te dragen dat alle bestuursleden over dezelfde informatie beschikken, is er voor gekozen om alle onderwerpen, niet via de commissies, maar direct (plenair) in de bestuursvergaderingen te behandelen. Er zijn drie deelprojecten ingericht: pensioenadministratie, beleggingen en communicatie. De projecteigenaren leggen rechtstreeks verantwoording af aan het bestuur. 

Na een intensief traject met alle betrokkenen heeft het bestuur op 10 oktober 2025 definitief vastgesteld dat het pensioenfonds de opdracht van de sociale partners kan aanvaarden. Het bestuur heeft het invaarbesluit, inclusief de afwegingen en onderbouwingen bij de gemaakte keuzes, op 16 oktober 2025 bij de toezichthouder DNB ingediend.

In het bestuurlijke besluitvormingsproces hebben de sleutelfunctiehouders hun rol vervuld en heeft het verantwoordingsorgaan een positief advies afgegeven. Tenslotte heeft ook het intern toezicht een verslag opgesteld. Hierin is vastgelegd hoe het intern toezicht langs diverse thema’s heeft toegezien op het bestuurlijke besluitvormingsproces.

Het intern toezicht wordt gevormd door de drie niet-uitvoerende bestuursleden. Het intern toezicht houdt toezicht op het beleid van het bestuur en op de algemene gang van zaken bij het pensioenfonds. Het intern toezicht let op een adequate risicobeheersing en de evenwichtige belangenafweging door het bestuur. Het intern toezicht legt verantwoording af over de uitvoering van de taken en bevoegdheden aan het verantwoordingsorgaan, de werkgever en het bestuur.

In 2025 vergaderde het intern toezicht negen keer, waarvan drie keer met het verantwoordingsorgaan waarbij één vergadering betrekking had op Wtp verantwoording. Daarnaast sprak het intern toezicht één keer met de externe accountant, één keer met de actuaris en één keer met de drie verschillende sleutelfunctiehouders afzonderlijk. 

Het verslag van het intern toezicht is samen met de reactie van het bestuur opgenomen in dit jaarverslag.

Het verantwoordingsorgaan van Pensioenfonds KPN bestaat momenteel uit zeven leden. Er zijn twee leden namens de deelnemers en drie namens de pensioengerechtigden. Er zijn twee leden namens de werkgever. Het aantal leden namens de deelnemers en pensioengerechtigden in het verantwoordingsorgaan wordt bepaald door het aantal deelnemers dat pensioen opbouwt en het aantal pensioengerechtigden dat een uitkering ontvangt. 

De leden namens de deelnemers en de pensioengerechtigden worden benoemd na verkiezingen en de leden namens de werkgever worden benoemd na voordracht door de werkgever. De namen van de leden vind je in de bijlage Personalia. 

Het verantwoordingsorgaan geeft zijn oordeel over het handelen van het bestuur. Daarnaast doet het verantwoordingsorgaan een bindende voordracht voor (her)benoeming van de niet-uitvoerende bestuursleden. Ook heeft het verantwoordingsorgaan een aantal wettelijke adviesrechten, bijvoorbeeld met betrekking tot het communicatiebeleid, het beloningsbeleid en de inrichting van het intern toezicht. Het bestuur heeft regelmatig overleg met het verantwoordingsorgaan. In 2025 heeft het verantwoordingsorgaan veertien keer overleg gevoerd met (een afvaardiging van) het bestuur. Het oordeel van het verantwoordingsorgaan is samen met de reactie van het bestuur opgenomen in dit jaarverslag.

Mevrouw Snoeij vervult binnen het pensioenfonds de functie van vertrouwenspersoon. Haar taken en bevoegdheden zijn vastgelegd in het reglement vertrouwenspersoon. Zowel medewerkers van het bestuursbureau, bestuursleden als leden van het verantwoordingsorgaan kunnen een beroep op haar doen als zij te maken hebben met ongewenst gedrag.

In 2025 heeft de vertrouwenspersoon geen meldingen ontvangen. 

De overheid ziet erop toe dat een pensioenfonds goed wordt bestuurd. De pensioensector heeft zelf ook regels opgesteld. Deze regels zijn vastgelegd in de Code Pensioenfondsen. De Code stelt normen voor goed bestuur, transparantie en verantwoording door pensioenfondsen. Deze normen gaan onder andere over zaken als risicomanagement, integriteit, beloningen en diversiteit. De Code Pensioenfondsen is wettelijk verankerd in artikel 33 PW ‘Beheerste bedrijfsvoering’.

Hiervan mag alleen worden afgeweken volgens het ‘pas-toe-of-leg-uit’-principe. Per 1 januari 2024 is de Code gewijzigd. Pensioenfondsen hadden tot 1 januari 2025 de tijd om de Code te implementeren. In bijlage B geven we voor alle normen kort aan hoe wij deze naleven. 

Bij drie normen voldoen we op dit moment niet volledig aan de Code:

• Norm 5 gaat over het keuzebegeleidingsbeleid. Aan de minimale vereisten van de Pensioenwet voor keuzebegeleiding wordt voldaan. In het nog uit te werken keuzebegeleidingsbeleid, legt het bestuur vast op welke manier het pensioenfonds deelnemers helpt bij het maken van passende pensioenkeuzes. Het doel hiervan is dat deelnemers weten welke keuzes ze hebben, begrijpen wat de gevolgen zijn en keuzes kunnen maken die aansluiten bij hun persoonlijke situatie. Wat wij nu al doen aan keuzebegeleiding en bewustwording is beschreven in hoofdstuk 7 Communicatie over je pensioen.
• Norm 34 en 35 gaan over diversiteit en inclusie. Wij hebben een diversiteitsbeleid waarin staat dat zowel in het bestuur als in het verantwoordingsorgaan tenminste één vrouw en één man zitten, tenminste één iemand jonger dan veertig jaar en één iemand ouder dan veertig jaar. In 2025 is het jongste lid van het verantwoordingsorgaan 40 jaar geworden en waren alle pensioenfondsbestuurders ouder dan 40 jaar. In 2026 is een nieuw bestuurslid toegetreden, deze bestuurder is jonger dan 40 jaar. 

Wij onderstrepen het belang van diversiteit in onze organisatie en organen. Als vertegenwoordigers van diverse groepen betrokken zijn bij het proces, ontstaat er een meervoudig perspectief dat ten goede komt aan de besluitvorming. Een mix van mannen en vrouwen en jongeren en ouderen in het bestuur en de pensioenfondsorganen draagt positief bij aan afgewogen besluitvorming doordat verschillende perspectieven, ideeën en benaderingen worden samengebracht. Anderzijds is het belangrijk dat bij de samenstelling rekening wordt gehouden met de samenstelling van onze (gewezen) deelnemers en pensioengerechtigden. Wij vinden het belangrijk dat deelnemers en pensioengerechtigden zich vertegenwoordigd kunnen voelen door het bestuur en andere pensioenfondsorganen. Daarbij streven we naar een evenwichtige mix van mannen en vrouwen. De doelstelling is om minimaal één man en één vrouw in zowel het bestuur als het verantwoordingsorgaan te hebben. Daarnaast proberen we in zowel het bestuur als verantwoordingsorgaan minimaal één lid benoemd te hebben die nog niet de leeftijd van veertig jaar heeft bereikt. Deze uitgangspunten zijn formeel vastgelegd in het diversiteitsbeleid. Om hieraan te voldoen wordt bij de vacaturestelling de noodzaak van diversiteit onder de aandacht gebracht en wordt dit ook met de voordragende partijen expliciet besproken. 

De Code Pensioenfondsen stelt dat het bestuur naast beleid voor diversiteit, ook een beleid moet hebben voor inclusie. Inclusie vraagt in de eerste plaats om de aanwezigheid van bestuurders die diversiteit vertegenwoordigen en inbrengen. Daarnaast is een open cultuur waarin ruimte is voor verschillen in identiteit en perspectief van belang. Tenslotte gaat het er om de besluitvorming zo vorm te geven dat daarin actief gebruik gemaakt wordt van de verschillen en verschillende perspectieven. Dit vraagt nog om een verdere invulling van het beleid. 

Bestuur
In het bestuur zitten eind 2025 vier vrouwen en zes mannen en staat er één vacature open. Geen van de bestuursleden was in 2025 jonger dan veertig jaar. Per 1 januari 2026 heeft het bestuur Daan de Zwart benoemd als bestuurder. Hij is 29 jaar en daarmee wordt binnen het bestuur weer voldaan aan het leeftijdscriterium. Om in alle situaties de stem van een jongere deelnemer aan de bestuurstafel te hebben, loopt sinds enkele jaren een deelnemer van het PensioenLab stage binnen het bestuur.

Het PensioenLab is opgericht door FNV Jong, CNV Jongeren en VCP Young Professionals. Het behartigt de belangen van jongeren op pensioenthema’s. Dit doen zij door jongeren te informeren, te betrekken, op te leiden en hun stem te laten horen. De laatste jaren hebben wij steeds een stageplek binnen het bestuur beschikbaar gesteld. Om het makkelijker te maken om jonge bestuurders namens de deelnemers of werkgever te kunnen benoemen hebben wij aan KPN gevraagd of zij jongere medewerkers in dienst hebben die mogelijk interesse hebben om deel te nemen aan het PensioenLab. Tot op heden heeft zich geen belangstellende jonger dan 35 jaar gemeld.

Verantwoordingsorgaan
In het verantwoordingsorgaan zit één vrouw. In 2025 is het jongste lid van het verantwoordingsorgaan 40 jaar geworden. Dit betekent dat binnen het verantwoordingsorgaan gedeeltelijk wordt voldaan aan het huidige diversiteitsbeleid. 

Wij hebben bij ons pensioenfonds een beloningsbeleid opgesteld. We zijn ons bewust van het benodigde maatschappelijke draagvlak. Het beloningsbeleid kent geen prestatiegerelateerde beloningen en geen ontslagvergoeding. De hoogte van de beloning van de leden van het intern toezicht is gelijk aan die van de rest van het bestuur en staat een kritische opstelling niet in de weg.

De beloning is afgestemd op het aantal dagen dat een bestuurder gemiddeld genomen besteedt aan de werkzaamheden bij ons pensioenfonds. Jaarlijks, voor het eerst per 1 januari 2022, worden de beloningen geïndexeerd. Een bestuurslid ontvangt voor twee dagen per week per 1 januari 2025 € 69.356 bruto per jaar. De voorzitter ontvangt € 104.033 bruto per jaar, voor drie dagen per week. Een stagiair bestuurder ontvangt € 8.669 bruto per jaar, onder de voorwaarde dat er geen vergoeding van de eigen werkgever is. 

Ook de leden van het verantwoordingsorgaan ontvangen een beloning voor de uitgevoerde werkzaamheden, voor zover zij niet in dienst zijn van KPN. In de praktijk wordt deze beloning alleen uitgekeerd aan de pensioengerechtigde leden in het verantwoordingsorgaan. Tot en met 2023 ontvingen zij een vergoeding afhankelijk van het aantal bijgewoonde vergaderingen. Vanwege de toegenomen werkzaamheden in verband met de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel is vanaf 2024 voor een nieuwe beloningssystematiek gekozen. Per 1 januari 2025 ontvangen zij een vaste vergoeding van € 17.339 bruto per jaar. 

Pensioenfonds KPN volgt de Gedragslijn Verwerking Persoonsgegevens, die per 1 januari 2023 van toepassing is.

Voor de uitvoering van de pensioenregeling worden persoonsgegevens verwerkt van deelnemers. De verwerking hiervan ligt bij de uitvoerder TKP. Hiervoor is een verwerkersovereenkomst afgesloten, zoals bedoeld in artikel 28 Algemene Verordening Gegevensbescherming. In deze overeenkomst staat onder meer dat er voldoende technische en organisatorische beveiligingsmaatregelen zijn om datalekken te voorkomen.

Daarnaast werken we met adviseurs die berekeningen moeten doorvoeren, waarvoor zij een deel van de in de pensioenadministratie vastgelegde persoonsgegevens nodig hebben. Ook met deze partijen sluiten wij verwerkersovereenkomsten af. 

Op het bestuursbureau worden, hoewel in beperkte mate, ook persoonsgegevens verwerkt. Bijvoorbeeld bij de afwikkeling van een deel van de klachten. Ook worden de persoonsgegevens van bestuurders, leden van het verantwoordingsorgaan en medewerkers van het bestuursbureau verwerkt. Uiteraard gaan we hier ook zorgvuldig mee om en zijn daar beveiligingsmaatregelen voor getroffen. 

Als bestuur vinden wij het belangrijk om individueel en als geheel bekwaam te zijn en de kennis en kunde goed bij te houden. In 2025 hebben bestuursleden en leden van het verantwoordingsorgaan verschillende opleidingen gevolgd. Naast specifieke opleidingen bespreken we tijdens zogenaamde kennis- of awareness sessie over relevante en actuele onderwerpen. Daarnaast wordt het kennisniveau ook op peil gehouden door aanwezigheid bij congressen en seminars en het lezen van vakliteratuur. 

Het eigen functioneren is voor ons als bestuur en voor het intern toezicht een continu aandachtspunt. Het bestuur en het intern toezicht evalueren jaarlijks het eigen functioneren van het bestuur als geheel en van de individuele leden. Hierbij betrekken zowel het bestuur als het intern toezicht één keer in de drie jaar een onafhankelijke derde partij. 

Als bestuur zijn we verantwoordelijk voor het beleid en de uitvoering, maar de uitvoering zelf is grotendeels uitbesteed. 

TKP Pensioen (hierna TKP), onderdeel van a.s.r., voert de administratie van de pensioenen uit en adviseert over de uitvoering van ons communicatiebeleid. Het beleggingsbeleid wordt uitgevoerd via een vastgelegd mandaat van ons bestuur aan Aegon AM. In de overeenkomsten met TKP en Aegon AM zijn adequate maatregelen opgenomen voor het geval dat de dienstverlener of een door hem ingeschakelde derde onvoldoende presteert, de overeenkomst niet naleeft of schade veroorzaakt door handelen of nalaten.

Het beloningsbeleid van de uitvoeringsorganisaties is beheerst en evenwichtig. Het voldoet aan de eisen die hieraan door de toezichthouders worden gesteld. Dit is vastgelegd in de overeenkomsten met de verschillende uitvoeringsorganisaties. 

We toetsen de werkzaamheden aan de afspraken in de overeengekomen Service Level Agreement en evalueren deze jaarlijks. Ook ontvangen we jaarlijks ISAE rapporten van de uitvoeringsorganisaties, welke door externe onafhankelijke accountants zijn gecertificeerd. Wij zijn op de hoogte van de door de uitvoeringsorganisaties ingeschakelde partijen en monitoren dit. Ook vragen we de uitvoerders hierover verantwoording af te leggen.

De certificerend actuaris WTW en de externe onafhankelijke accountant Deloitte controleren de financiële verantwoording in de jaarrekening minimaal één keer per jaar (het bestuursverslag en de jaarrekening). Bij grote onderwerpen beoordelen en controleren zij deze tussentijds. Deze partijen kunnen onafhankelijk hun werk doen, zonder (schijn van) belangenverstrengeling. Het functioneren van de certificerend actuaris en de externe accountant wordt elke drie jaar door ons geëvalueerd.

DNB houdt toezicht op de pensioenfondsen op basis van de Pensioenwet door middel van gesprekken, beoordeling van rapportages van het pensioenfonds en onderzoeken. In 2025 zijn de volgende onderzoeken bij ons uitgevoerd:

• regievoering nieuw pensioencontract;
• niet-financiële risico’s;
• DORA informatieregister; 
• premie en indexatie.

In oktober 2025 is het invaardossier ten behoeve van de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel bij DNB ingediend. Verwacht wordt dat DNB de beoordeling medio 2026 afrondt.  

Daarnaast vraagt DNB zowel per kwartaal als per jaar diverse kerncijfers op. In het kader van transparantie publiceert DNB de kerncijfers van alle pensioenfondsen in Nederland op haar website. 

In het kader van transparantie publiceert DNB op haar website de kerncijfers van de pensioenfondsen in Nederland. Ieder kwartaal publiceert DNB uit de Kwartaalstaten Beleggingen de volgende gegevens: de beleidsdekkingsgraad, de vereiste dekkingsgraad (strategische mix), het belegd vermogen en het kwartaalrendement.
Uit de jaarstaten worden daarnaast gepubliceerd: de reële dekkingsgraad, de premie, de deelnemersaantallen, de toeslagverlening, de eventuele vermindering van pensioenaanspraken en -rechten en de uitvoeringskosten.

In 2025 hebben wij het communicatieplan bij de pensioentransitie ingediend. De AFM had een beperkt aantal vragen over ons communicatieplan en deze zijn direct verwerkt. De AFM heeft op dit moment verder geen opmerkingen meer hierover.

In 2025 zijn aan ons door de toezichthouders geen dwangsommen of boetes opgelegd. Ook zijn er door de toezichthouders geen aanwijzingen aan ons gegeven. Er is geen bewindvoerder aangesteld en de bevoegdheidsuitoefening van organen van het pensioenfonds is niet gebonden aan toestemming van de toezichthouders.

De basis van het IRM-proces is onze missie en visie. Van hieruit hebben we strategische doelstellingen vastgesteld. Het doel van risicomanagement is het beheersen van belangrijke risico’s die onze doelstellingen bedreigen. Daarom vormen de strategische doelstellingen de basis voor het IRM-proces.

Risicobereidheid

Zoals gezegd is het belangrijk om risico’s die het behalen van onze doelstellingen bedreigen te beheersen, maar niet volledig uit de weg gaan. Denk bijvoorbeeld aan de beleggingen: om voldoende rendement te kunnen halen, moeten we bereid zijn een bepaald (verantwoord) risico te lopen. Hoe hoog dit risico mag zijn, is door ons in samenspraak met de sociale partners vastgelegd. We hebben de risicobereidheid uitgewerkt en gekoppeld aan de verschillende strategische doelstellingen. Hierin zien we onder andere dat we fouten zoveel mogelijk proberen te voorkomen door op verschillende momenten controles te laten plaatsvinden op de uitvoering. We willen klachten en incidenten tot een minimum beperken, maar maken daarbij ook afwegingen over impact, kosten en tijdsinspanning. 

Voor iedere strategische doelstelling hebben we de belangrijkste hoofdrisico’s in kaart gebracht. Voor deze hoofdrisico’s hebben we ook vastgesteld hoeveel risico we bereid zijn te lopen om de strategische doelstelling te kunnen realiseren. Verderop in dit hoofdstuk hebben we de hoofdrisico’s nader toegelicht.

Risicoanalyse

Om grip te hebben op de hoofdrisico’s worden de belangrijkste deelrisico's (risico-items genoemd) in kaart gebracht. Verderop in dit hoofdstuk, onder instrumenten en beheersing, lichten we de belangrijkste analyses toe.

Beheersmaatregelen

Nadat inzichtelijk is wat de risico-items zijn, beoordelen we in hoeverre deze risico-items buiten onze risicobereidheid vallen. Als risico’s buiten de risicobereidheid vallen, worden beheersmaatregelen vastgesteld om ze te kunnen beheersen. Vervolgens wordt opnieuw beoordeeld of de vastgestelde beheersmaatregelen voldoende zijn om het risico binnen de risicobereidheid te krijgen.  

Het is belangrijk dat de beheersmaatregelen niet alleen zijn beschreven (opzet), maar dat ze ook daadwerkelijk op de beschreven manier worden uitgevoerd (bestaan) en tot slot dat ze het risico helpen beheersen (werking). Een beheersmaatregel moet daadwerkelijk bijdragen aan het verminderen van het risico dat één van de strategische doelstellingen niet wordt gehaald.

Managementrapportage

Risico’s worden gemonitord. Dat gebeurt op veel verschillende plaatsen binnen en buiten de organisatie. Voorbeelden daarvan zijn de dagelijkse monitoring van onze beleggingsportefeuille door de fiduciair vermogensbeheerder, maandrapportages vanuit onze pensioenuitvoeringsorganisatie en kwartaalrapportages over niet-financiële risico’s. Om de onderlinge samenhang te kunnen beoordelen staat elk kwartaal een integrale risicomanagementrapportage op de agenda van de bestuursvergadering. 

Belangrijke aandachtspunten in 2025

Het pensioenfonds kent één IRM-proces, maar vanwege de Wtp en alle voorbereidingen richting een overgang naar het nieuwe pensioenstelsel is er tijdelijk een separaat IRM-proces rondom Wtp ingericht. Dit functioneert naast het reguliere IRM-proces op de huidige pensioenuitvoering. 

In 2025 is de Sleutelfunctiehouder Risicobeheer betrokken geweest bij het besluitvormingsproces voor de overgang naar de nieuwe pensioenregeling. Bij besluitvorming zijn opinies afgegeven om te toetsen of in de voorbereiding op de besluitvorming een zorgvuldig traject is doorlopen, zowel op inhoud als op proces. Om deze rol goed te kunnen invullen zoekt de Sleutelfunctiehouder Risicobeheer de afstemming met de andere sleutelfunctiehouders en met de risicomanagementafdelingen bij onze uitvoeringsorganisaties TKP en Aegon AM. 

De Sleutelfunctiehouder Risicobeheer heeft ook binnen het reguliere proces zijn functie goed kunnen vervullen. Bij diverse onderwerpen heeft hij zijn risico-opinie gegeven. En in zijn kwartaalrapportages heeft hij een toelichting gegeven op diverse risico's binnen het pensioenfonds en concreet zijn bevindingen gedeeld met de eerste lijn in de organisatie.

Tenslotte is de Sleutelfunctiehouder Risicobeheer gedurende het jaar nauw betrokken geweest bij de ontwikkelingen bij onze belangrijkste uitbestedingsrelaties. Periodiek is er overleg met de tweedelijns risicomanagementfuncties binnen die organisaties.

Wtp-project en risico's

Het Wtp-project is een cruciaal en langlopend project binnen het pensioenfonds en is gekoppeld aan omvangrijke en langlopende verandertrajecten bij onze uitvoeringsorganisaties TKP en Aegon AM. Als pensioenfonds monitoren wij de project-, voortgangs- en risicorapportages bij TKP en Aegon AM actief en bespreken deze rapportages in het voltallige bestuur. Wij bewaken daarbij dat deze organisaties de benodigde veranderingen inhoudelijk en op tijd realiseren en ook dat zij zelf in voldoende mate in control zijn op de onderliggende projecten. Om het Wtp-project binnen het pensioenfonds te beheersen is er in 2025 gewerkt met een programmamanager. Na het indienen van het invaarbesluit bij DNB is het pensioenfonds overgegaan naar de implementatiefase. In deze fase zullen alle operationele wijzigingen voor de nieuwe pensioenregeling worden voorbereid. Voor de begeleiding van dit traject is een implementatiemanager aangesteld. De implementatiemanager legt in de Wtp-bestuursvergaderingen verantwoording af met een projectrapportage. Aan de hand van de projectrapportage worden de belangrijkste risico's besproken in het bestuur.  

Doorlopend wordt er tijdens het Wtp-project een eigen risico-analyse (RSA) uitgevoerd. Deze RSA wordt ieder kwartaal gerapporteerd aan het bestuur. In deze RSA zijn voor het Wtp-project de volgende hoofdrisico's onderscheiden:

• Omgevingsrisico: dit betreft met name de veranderingen in wet- en regelgeving. 
• Bestuurlijke processen: hier ligt de nadruk op de besluitvormingsprocessen en stakeholdermanagement.
• Nieuwe pensioenregeling en invaren: met aandacht voor complexiteiten uit de oude regeling, compensatie en risicohouding.
• Uitvoering en projectmanagement: met de nadruk op de datakwaliteit en projectbeheersing.  
• Financiële risico's: met extra aandacht voor de financiële positie van het pensioenfonds richting de transitie.
• Uitbestedingsrisico's: de vraag of de belangrijkste uitvoerders Aegon AM en TKP klaar zijn voor de transitie van het pensioenfonds.
• Pensioenbewustzijn: hier ligt de nadruk op het meenemen van de deelnemers in de aankomende veranderingen. 
• Juridische risico's: de vraag of de voorgenomen aanpassingen en veranderingen passen binnen wet- en regelgeving. 
• Evenwichtigheid: het risico dat bepaalde deelnemers groepen er meer op vooruitgaan dan anderen.
• Operatie en transitie: het risico dat de daadwerkelijke omzetting op het moment van transitie niet goed verloopt.

Op deze hoofdrisico's zijn verschillende onderliggende risico's geïdentificeerd en beheersmaatregelen ingericht. Daarmee blijft het pensioenfonds in controle over de risico's binnen het Wtp-project. 

Zoals hiervoor toegelicht hebben we per strategische doelstelling de hoofdrisico’s vastgesteld. In deze paragraaf nemen wij je op hoofdlijnen mee langs de belangrijkste risico’s en de beheersing daarvan. Daarbij hebben we onderscheid gemaakt naar financiële en niet-financiële risico’s. Deze risico's hebben betrekking op de huidige situatie van het pensioenfonds. Het Wtp-project kent een eigen risicomanagement proces. 

De financiële risico’s zijn in beginsel meetbare risico’s. Om deze te monitoren zijn grenzen vastgesteld. De risico's zijn veelal direct gekoppeld aan de beleggingen van het pensioenfonds. Daarom zijn deze risico's opgenomen in hoofdstuk 2 van dit jaarverslag. Alleen het verzekeringstechnisch risico is als financieel risico hieronder beschreven. 

Het verzekeringstechnisch risico is het risico dat voortvloeit uit mogelijke afwijkingen van actuariële inschattingen die worden gebruikt voor de vaststelling van de technische voorzieningen en de hoogte van de premie. De belangrijkste actuariële risico’s zijn de risico’s van langleven, overlijden (kortleven) en arbeidsongeschiktheid. In de jaarlijkse actuariële analyse worden de afwijkingen tussen de (technische) aannames en de werkelijk waargenomen ontwikkelingen geanalyseerd. Deze risico’s zijn een gegeven. Wij hebben ervoor gekozen, gezien de omvang van het pensioenfonds, het verzekeringstechnisch risico volledig in eigen beheer te houden. 

De belangrijkste maatregel om dit risico te beheersen is een jaarlijkse externe toetsing van de gehanteerde pensioenfondsgrondslagen op prudentie. In 2025 heeft de laatste toetsing plaatsgevonden. Uitkomst van deze toetsing was dat het pensioenfonds voldoende prudent is.

We hebben ook te maken met niet-financiële risico’s. Dat gaat om risico’s die vooral de uitvoering van de pensioenregeling onder druk kunnen zetten. Het betreft ook het bieden van het gewenste handelingsperspectief aan deelnemers en de communicatie richting deelnemers en andere betrokkenen. Voor de verschillende niet-financiële risico’s zijn harde grenzen moeilijk vast te stellen, maar we realiseren ons terdege dat er grote financiële schade kan ontstaan door bijvoorbeeld reputatieschade, niet integer handelen of een onjuiste uitvoering door de externe uitbestedingspartijen. Op kwartaalbasis monitort het bestuur of de risico's binnen de risicobereidheid vallen. Hiernaast volgt een toelichting op de niet-financiële risico's.

Dit is het risico dat ontstaat als we werkzaamheden hebben uitbesteed aan externe partijen en deze partijen niet voldoen aan onze kwaliteitseisen. Het bestuur is verantwoordelijk voor de (onder)uitbesteding en zorgt voor voldoende waarborgen om hierop in control te zijn. Deze waarborgen behelzen onder andere het vastleggen in contracten en bijbehorende documenten van alle gemaakte afspraken over de kwaliteit van de dienstverlening, het duidelijk vastleggen van exit-voorwaarden en het verkrijgen van uitgebreide managementinformatie met een schriftelijke verantwoording over de uitvoering door de uitvoerder. Per kwartaal wordt door de uitvoerders een uitgebreide rapportage aangeleverd. Deze rapportages worden zowel door het bestuur als in overleg tussen het bestuur en de uitvoerders besproken. 

Ten aanzien van de pensioenuitvoeringsorganisatie is met het project van de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, onder gelijktijdige continuering van de bestaande operationele werkzaamheden, in toenemende mate een bijzonder hoge werkdruk komen te ontstaan. Het capaciteitsvraagstuk wat daarbij op de achtergrond speelt is gedurende het jaar 2025 ondanks veel aandacht van de zijde van de pensioenuitvoeringsorganisatie nog niet opgelost. Er is geconstateerd dat de pensioenuitvoeringsorganisatie veel aandacht besteedt aan de bemensing van de organisatie en aan verdere opschaling waar dat nodig is. Het bestuur is voortdurend in overleg met de pensioenuitvoeringsorganisatie om de risico's die aan deze situatie zijn verbonden zoveel mogelijk te beheersen.

Het integriteitsrisico wordt gedefinieerd als het risico dat de integriteit van het pensioenfonds of het financiële stelstel wordt beïnvloed als gevolg van niet-integere en onethische gedragingen binnen de organisatie van het pensioenfonds en van betrokken uitbestedingspartijen. Pensioenfondsen moeten jaarlijks een analyse maken van de integriteitsrisico’s die samenhangen met uitbestedingen. Ze moeten voorkomen dat ze betrokken raken bij handelingen die tegen de wet ingaan of handelingen die maatschappelijk onbetamelijk zijn. Wij onderkennen het belang van een goede en gedegen integriteitsrisicoanalyse. In 2025 is gestart met een uitgebreide integriteitsanalyse, deze zal in 2026 worden afgerond.

Het juridisch risico hangt samen met veranderingen in en naleving van wet- en regelgeving, het mogelijk bedreigd worden van de rechtspositie, met inbegrip van de mogelijkheid dat contractuele bepalingen niet afdwingbaar zijn of niet correct gedocumenteerd worden. Het bestuur maakt onderscheid tussen het juridisch risico dat ontstaat door externe regelgeving en door eigen contracten. Om beheersing te waarborgen ontvangt het pensioenfonds op kwartaalbasis een rapportage met de laatste actualiteiten op het gebied van wet- en regelgeving. Bij het aangaan van contracten vindt uiteraard een gedegen beoordeling van de risico's plaats. Contracten worden vooraf beoordeeld, daarin begrepen juridische risico's, waar nodig worden deze contracten aangepast.

Het omgevingsrisico wordt beperkt door op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen via onder andere de Pensioenfederatie en externe adviseurs en door een actieve rol in de pensioendiscussie te spelen. We volgen de vele ontwikkelingen in pensioenland die invloed hebben op ons pensioenfonds op de voet. Een belangrijk onderwerp voor de komende jaren is de Wtp. Met betrekking tot de continuïteit van ons pensioenfonds kan gesteld worden dat het risico dat Koninklijke KPN N.V. (en gelieerde ondernemingen) haar verbintenis opzegt als nihil wordt ingeschat. Mocht dit wel gebeuren, dan heeft het bestuur hiervoor een scenario-analyse gemaakt. In die situatie zal er geen opbouw meer plaatsvinden van nieuwe pensioenen, maar blijft het pensioenfonds voor de in het verleden opgebouwde rechten bestaan. 

IT‑risico definiëren we als het risico dat onderdelen van de dienstverlening op het gebied van IT ontoereikend zijn, wat een negatieve impact kan hebben op de complete dienstverlening. In 2024 hebben we ons IT‑beleid geëvalueerd en aangescherpt, waarbij risicobeheersing een nadrukkelijk aandachtspunt is. Daarnaast onderkennen we cyberrisico’s als een specifiek onderdeel van IT‑risico’s. Dit betreft digitale dreigingen die de beschikbaarheid, integriteit of vertrouwelijkheid van systemen en gegevens kunnen aantasten. In 2025 heeft onze pensioenuitvoeringsorganisatie diverse aanvullende technische en operationele maatregelen genomen om de cyberweerbaarheid te versterken.

We zijn voortdurend alert op mogelijke nieuwe risico's die de doelstellingen van het pensioenfonds kunnen bedreigen. Ons beleid is om deze risico's zo snel als mogelijk te mitigeren.

Om risico’s te identificeren, analyseren en te beheersen zetten we verschillende instrumenten in. Een aantal belangrijke instrumenten lichten wij hier graag toe.

1. Risk Self Assessment (RSA)

Een RSA is een risicoanalyse waarbij de belangrijkste risico’s in kaart worden gebracht die het realiseren van de doelstellingen bedreigen. De risicoanalyse is gericht op zowel de interne als de externe bedrijfsomgeving. Met een RSA beoordelen we of de bestaande beheersing goed functioneert en past bij onze risicobereidheid. De RSA vindt plaats over een periode van twee jaar, waarbij alle belangrijke risico's worden geanalyseerd. Vastlegging vindt plaats in een beheersingsraamwerk. 

In 2025 hebben een aantal RSA's plaatsgevonden. Vanwege de overgang naar de nieuwe pensioenregeling zijn nog niet alle RSA's in 2025 afgerond. De laatste RSA's zullen in 2026 plaatsvinden, waardoor de tweejaars-evaluatieperiode kan worden afgesloten. 

2. Eigenrisicobeoordeling (ERB)

In ons ERB-beleid staat beschreven op welke wijze we de robuustheid van de doelstellingen beoordelen. De nadruk ligt op risico’s waar we in de toekomst mogelijk aan worden blootgesteld. Daarom wordt er gewerkt met verschillende scenario's. De ERB is wettelijk voorgeschreven en wordt minimaal één keer per drie jaar uitgevoerd. De laatste ERB is in 2024 uitgevoerd en vooruitlopend op de Wtp is begin 2024 ook een specifieke ERB voor de Wtp afgerond.

3. ALM-studie

Een Asset Liability Management (ALM) studie is een strategische analyse waarbij de risico's van de balans van het pensioenfonds in kaart worden gebracht. Er wordt gekeken naar de vermoedelijke toekomstige ontwikkelingen van de beleggingen en de pensioenverplichtingen. Een ALM-studie geeft daarmee inzicht in hoe de belangrijkste risicofactoren in de balans van het pensioenfonds doorwerken. Door deze risico's inzichtelijk te maken kan het bestuur deze meewegen in de strategische beleidsvorming. Wanneer risico's in relatie tot de strategische doelstellingen te groot zijn, kan het bestuur beleid maken om de risico's te beheersen.

4. Systematische integriteitsrisicoanalyse (SIRA)

De SIRA richt zich op de beheersing van het integriteitsrisico binnen ons pensioenfonds en bij uitbestedingspartijen. Belangrijke aandachtspunten zijn onder andere het voorkomen en bestrijden van belangenverstrengeling en corruptie. We herijken de integriteitsrisicoanalyse iedere drie jaar, of eerder bij een grote verandering. In 2024 heeft de laatste SIRA plaatsgevonden.

Bij Pensioenfonds KPN neem je deel aan de volgende pensioenregeling: 

• Tot een salaris van € 45.378 bouw je pensioen op in een zogeheten voorwaardelijk geïndexeerde middelloonregeling. Daarin bouw je jaarlijks voorwaardelijk 1,875% op van je pensioengrondslag van dat jaar. Mocht de financiering vanuit het premiedepot in enig jaar onvoldoende zijn, dan is het mogelijk dat de opbouw lager is dan 1,875% over dat jaar. 
• Vanaf een salaris van € 45.378 tot aan het fiscaal maximale pensioengevend salaris van  € 137.800 (grens voor 2025) bouw je pensioen op in een beschikbare premieregeling. Deze regeling kent een leeftijdsafhankelijke beschikbare premiestaffel. De premies worden belegd en van het saldo wordt op jouw pensioendatum een pensioen ingekocht. Ook bestaat de mogelijkheid van doorbeleggen.
• Als onze financiële situatie het toelaat, verhogen we je opgebouwde pensioen jaarlijks om de prijsstijgingen in Nederland te compenseren (toeslagverlening). Er is geen recht op toeslagen. Het is niet zeker of en in hoeverre je pensioen in de toekomst kan worden verhoogd met een toeslag.
• Ook is het mogelijk om binnen bepaalde grenzen deel te nemen aan individueel pensioensparen. De opbouw vindt plaats met een leeftijdsafhankelijke beschikbare premiestaffel. 
• We hanteren een rekenleeftijd van 68 jaar, maar je kunt je pensioen ook eerder laten ingaan. In onze pensioenregeling is dat mogelijk vanaf 60 jaar. In de praktijk wordt vaak de datum waarop de AOW ingaat gekozen als pensioendatum. De pensioenaanspraken worden dan aangepast naar deze leeftijd.
• Voor nabestaanden bestaat recht op een tijdelijk en een levenslang partnerpensioen en op een wezenpensioen. 
• Als je arbeidsongeschikt bent, wordt je pensioen onder voorwaarden verder opgebouwd. Dit heet premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid en het salaris dat hiervoor in aanmerking komt bedraagt maximaal € 137.800 (grens voor 2025).
• Er is onder voorwaarden een arbeidsongeschiktheidspensioen over het salaris boven € 75.865 (grens voor 2025). Bij de bepaling van het arbeidsongeschiktheidspensioen wordt geen rekening gehouden met het fiscaal maximale pensioengevend salaris. 

Een gedetailleerd overzicht van je pensioenregeling vind je op onze website. 

We bekijken ieder jaar of de pensioenen verhoogd kunnen worden. Daarbij wordt onder andere gekeken naar twee zaken:

• Onze beleidsdekkingsgraad.
• Het dalen of stijgen van de prijzen van bijvoorbeeld gas, elektriciteit en dagelijkse boodschappen. We gaan daarbij uit van de afgeleide consumentenprijsindex (CPI) van het Centraal Bureau voor de Statistiek.

Half november 2025 hebben we besloten om de pensioenen per 1 januari 2026 te verhogen. De dekkingsgraad was echter niet hoog genoeg om de pensioenen evenveel te laten stijgen als de prijzen (3,16%). Het pensioen voor actieven stijgt met 3,02% en het pensioen van de groep oud-werknemers en pensioengerechtigden is met 3,05% verhoogd.

Deelnemers zijn op vrijdag 15 december 2025 over dit besluit geïnformeerd door middel van de nieuwsbrief aangevuld met uitgebreid nieuwsbericht op de website. 

Na een lange periode van voorbereiding en een kleinschalig begin in 2025 waarin een handvol pensioenfondsen is ingevaren, is de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel in 2026 op grote schaal verder gegaan. 

In totaal zijn er aan het begin van 2026 30 pensioenfondsen over gegaan op het nieuwe pensioenstelsel. Uiterlijk op 1 januari 2028 moeten alle pensioenregelingen voldoen aan de Wet toekomst pensioenen. 

Aanvullende wet- en regelgeving
Het wetsvoorstel voor toezeggingen Wtp en andere pensioenonderwerpen wordt naar verwachting in 2026 aan de Tweede Kamer aangeboden. De wet zou op 1 januari 2027 in werking moeten treden, waarbij sommige onderdelen met terugwerkende kracht tot 1 juli 2023 gaan gelden.

De volgende onderwerpen in het wetsvoorstel zijn het meest relevant voor de uitvoering van pensioenregelingen: 

• Voortzetting risicodekking wezenpensioen: na einde van de deelneming kan de dekking van het partnerpensioen en van het wezenpensioen afzonderlijk worden voortgezet; 

• Premies voortzetting risicodekking ten laste van het gehele pensioenvermogen Dit is alleen van belang als het pensioenvermogen in de opbouwfase al een dubbele bestemming, namelijk ouderdoms- én partnerpensioen, kent. Deze premies komen dan ook deels ten laste van het pensioenvermogen waarmee partnerpensioen zal worden aangekocht; 

• Uniforme definitie van het begrip ‘kind’. Bij de invoering van de nieuwe wettelijke definitie van het begrip ‘kind’ gaat het met name om stief- en pleegkinderen. 

Op 2 december 2025 heeft de Eerste Kamer ingestemd met het wetsvoorstel Verlenging pensioentransitie. Deze wet is op 1 januari 2026 in werking getreden. Met deze wet zijn de transitiedata, waaronder de uiterste transitiedatum, uit de Wtp gehaald en overgeheveld naar een besluit van de minister (AMvB). Met dit besluit worden de transitiedata vastgelegd en wordt geregeld dat de uiterste transitiedatum met één jaar wordt uitgesteld, tot 1 januari 2028, waardoor er meer ruimte ontstaat voor de uitvoerende partijen om de werkzaamheden te spreiden. Ook wordt het eenvoudiger om zo nodig de transitieperiode te verlengen tot na 1 januari 2028.

Op 16 december 2025 is het Verzamelbesluit pensioenen in werking getreden. Dit besluit bevat hoofdzakelijk een aantal wijzigingen in het Besluit uitvoering Pensioenwet en het Besluit FTK, die zorgen voor een betere en efficiëntere uitvoering van het nieuwe pensioenstelsel en de transitie daarnaartoe. Allereerst is een wijziging opgenomen die pensioenfondsen de mogelijkheid geeft om in de periode na invaren tijdelijk af te wijken van het strategisch beleggingsbeleid. Ook wordt mogelijk gemaakt dat een pensioenfonds de solidariteitsreserve mag inzetten om het eigen vermogen aan te vullen en daarmee te voorkomen dat de pensioenaanspraken en -rechten verminderd moeten worden. Verder wordt gewijzigd op welk moment een pensioenfonds moet toetsen of het voldoet aan de vereisten ten aanzien van het minimaal vereist eigen vermogen. Daarnaast wordt geregeld dat bij de weergave van de navigatiemetafoor in het pensioenregister het bedrag onder de navigatiemetafoor komt te vervallen, zodat de navigatiemetafoor op www.mijnpensioenoverzicht.nl aansluit bij de navigatiemetafoor op het UPO.

Het wetsvoorstel Fiscale verzamelwet 2026 is op 2 december 2025 aangenomen door de Eerste Kamer. In dit wetsvoorstel worden voornamelijk kleine onjuistheden in de wetgeving aangepast. Voor pensioenregelingen zijn de volgende twee wijzigingen het meest van belang:

• Het wezenpensioen liep volgens de Pensioenwet tot het kind 25 jaar wordt. Dat zou betekenen dat de wees in de maand van de 25e verjaardag, nooit een volledige maand pensioen zou ontvangen. Via de Fiscale verzamelwet 2026 is sinds 1 januari in de Pensioenwet opgenomen dat een wezenpensioenuitkering eindigt op de laatste dag van de maand waarin de wees 25 jaar wordt. Voorgesteld wordt om aan de fiscale begrenzing in de Wet op de loonbelasting terugwerkende kracht te verlenen tot en met 1 juli 2023.

• Als de deelnemer binnen tien jaar voor de pensioenrichtdatum minder gaat werken, wordt het mogelijk om het nabestaandenpensioen te blijven baseren op het loon voordat de deelnemer een lager loon gaat ontvangen. Deze regeling wordt opgenomen in het Uitvoeringsbesluit loonbelasting.

Nog te regelen zaken
Voor de Wtp-pensioenregeling zijn nog nadere regelingen nodig om deze goed te kunnen uitvoeren. Enkele daarvan zijn de volgende.

De afkoopgrens voor kleine pensioenen is in de Pensioenwet nog geformuleerd als een uitkering per jaar. Omdat in een pensioenregeling onder de Wtp de omvang van het pensioenvermogen van de deelnemer bepalend is, ligt het voor de hand de afkoopgrens te formuleren als een bedrag aan pensioenvermogen. Is dat pensioenvermogen op de toetsdatum lager, dan is afkoop mogelijk. 

Na einde deelname bestaat er een wettelijk recht op voortzetting van het nabestaandenpensioen in de WW- of ZW-periode. Pensioenuitvoerders hebben voor een goede uitvoering gegevens van het UWV nodig. De Pensioenfederatie werkt samen met het UWV om deze aanlevering van relevante gegevens nog nader uit te werken.

Eerder had de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) de behandeling van het wetsvoorstel voor de Wet pensioenverdeling bij scheiding naar de toekomst verschoven. De wet zal pas na het einde van de transitietermijn in werking treden.

Ditzelfde kan gaan gelden voor de invoering van de keuzeoptie Bedrag Ineens. De invoering van deze keuze bij pensioeningang is al vele malen uitgesteld. Op dit moment is de invoeringsdatum nog niet bekend. 

Het jaar 2025 stond voor Pensioenfonds KPN in het teken van voorbereiding op een ingrijpende verandering: de overgang naar de nieuwe pensioenregels onder de Wtp. Deze transitie vraagt niet alleen om zorgvuldige beleidskeuzes, maar ook om heldere en tijdige communicatie richting onze deelnemers. Transparantie en betrokkenheid zijn daarbij cruciaal.

In lijn met ons strategisch communicatiebeleid hebben we in 2025 ingezet op het informeren, activeren en begeleiden van onze deelnemers tijdens deze overgangsfase. Het communicatiejaarplan 2025 vormde hiervoor het kader, met als doel om stap voor stap dichter bij onze beleidsdoelen te komen. Gelijktijdig en separaat van het communicatiejaarplan 2025, is het Wtp-communicatieplan afgerond en in oktober 2025 aangeleverd bij de AFM. Daarmee is de wettelijke Wtp-communicatie vanaf oktober 2025 gestart en stap 1 afgerond. Gedurende het jaar hebben we onze communicatieacties continu geëvalueerd en waar nodig bijgestuurd, zodat we konden inspelen op nieuwe inzichten, trends en ontwikkelingen.

De voorbereidingen voor komend jaar zijn inmiddels in volle gang. In 2026 voeren we stap 2 en stap 3 uit van de wettelijke Wtp-communicatie. Dit betekent onder andere dat deelnemers hun transitieoverzicht ontvangen. Ons communicatiejaarplan 2026 en het Wtp-communicatieplan ‘Inzicht in je nieuwe pensioen’ vormen de basis van al deze activiteiten. Deze plannen zijn de basis voor een consistente en begrijpelijke communicatie gedurende de gehele transitieperiode.

In 2025 hebben we diverse communicatieacties uitgevoerd. Hieronder zijn enkele acties uitgelicht. 

• Mailing Transitieplan Wtp (februari)
  In februari hebben we deelnemers geïnformeerd over het transitieplan voor de nieuwe pensioenregeling. De mailing legde uit wat er in het plan staat, waarom de overgang zorgvuldig gebeurt en welke stappen volgen richting de invoering van de nieuwe regels. Deelnemers werden via een duidelijke call-to-action en QR-code verwezen naar de website voor het volledige transitieplan en een samenvatting. Deze communicatie was een belangrijke stap om transparantie te bieden en deelnemers tijdig inzicht te geven in de afspraken en gevolgen van de nieuwe pensioenregeling.

• Nieuwsbrief Q1 (maart)
  De Q1-nieuwsbrief richtte zich op actuele pensioenonderwerpen en praktische keuzes voor deelnemers. Belangrijke thema’s waren onder andere de nieuwe cao-regeling Flex & Boost, mogelijkheden om eerder met pensioen te gaan, het opnemen van 10% van het pensioen in één keer, en informatie over scheiden en minder werken. De nieuwsbrief bood duidelijke call-to-actions naar verdiepende informatie en persoonlijke berekeningen, zoals “Bekijk jouw mogelijkheden” en “Lees er meer over”. Deze editie droeg bij aan bewustwording en zelfredzaamheid door deelnemers te informeren over hun opties en hen te stimuleren om actief inzicht te krijgen in hun pensioen.

• Mailing IPS (maart)
  In maart hebben we deelnemers geïnformeerd over de mogelijkheid om hun variabele beloning in te leggen voor extra bijsparen in het ouderdomspensioen (OP) of partnerpensioen (PP). Dit gebeurde via een gerichte IPS-mailing. De mailing bood deelnemers een laagdrempelige manier om actie te ondernemen en hun pensioenopbouw te versterken.

• Mailing Wet digitale overheid (mei)
  Per augustus 2025 is Pensioenfonds KPN succesvol overgegaan op de Wet digitale overheid (Wdo), waardoor deelnemers nu veilig en betrouwbaar kunnen inloggen met DigiD of eID. Om deze overgang goed voor te bereiden, hebben we vanaf 15 mei een brede communicatiestrategie ingezet, bestaande uit een nieuwsbericht, brief, digitale mailing en een landingspagina. Deze middelen boden deelnemers duidelijke instructies voor het aanvragen van DigiD of eID en zorgden voor een soepele overgang naar de nieuwe inlogmethode.

• Nieuwsbrief Q2 (juni)
  De Q2-nieuwsbrief liet zien dat gepensioneerden het meest betrokken waren, met het hoogste lees- en klikpercentage. Gewezen deelnemers openden de nieuwsbrief vaker dan actieven, maar klikten nauwelijks door, terwijl actieven juist sneller reageerden op praktische call-to-actions zoals e-mailregistratie en UPO. Deze verschillen benadrukken het belang van segmentatie in toekomstige nieuwsbrieven. Voor gepensioneerden ligt de kans in het bieden van meer inhoudelijke en verdiepende thema’s, voor gewezen deelnemers in het verwijzen naar relevante online omgevingen met eenvoudige boodschappen, en voor actieven in het inzetten van korte, duidelijke boodschappen die aanzetten tot directe actie.

• Verkort jaarverslag (juni)
  Net als voorgaande jaren is er ook in 2025, naast het officiële jaarverslag, een interactief verkort jaarverslag gepubliceerd op de website van Pensioenfonds KPN, waarbij de informatie op een heldere, goed leesbare manier gepresenteerd is. 

• Jongerencampagne (september)
  In september 2025 is de jongerencampagne uitgevoerd met een A/B-test om de effectiviteit van verschillende boodschappen te meten. Variant B (‘Jouw toekomst, jouw keuzes’) presteerde duidelijk beter bij actieve deelnemers dan variant A (‘Pensioen? Niet alleen iets voor later’), met een hoger doorklikpercentage en meer MijnPensioenOverzicht-logins (MPO-logins). Bij gewezen deelnemers waren de verschillen minimaal en bleef de respons laag. Opvallend is dat het aantal MPO-logins vaak hoger lag dan het aantal doorkliks, wat erop wijst dat deelnemers ook zelfstandig actie ondernamen na de mailing. Conclusie: een persoonlijke en duidelijk actiegerichte boodschap werkt goed bij actieven. Voor gewezen deelnemers kan aanvullende onderzoek nodig zijn om effectieve triggers te vinden.

• Video’s over de Wtp (oktober)
  Om deelnemers helder, laagdrempelig en persoonlijk te informeren over het nieuwe pensioenstelsel hebben we explainer video’s gemaakt. Het nieuwe stelsel brengt veranderingen met zich mee die complex kunnen overkomen. Door deze onderwerpen in korte thematische video’s uit te leggen, maken we moeilijke materie begrijpelijk. De video’s sluiten aan bij het principe van ‘Jouw nieuwe KPN pensioen’: inzicht geven, eigenaarschap stimuleren en persoonlijke relevantie creëren. Zo ondersteunen ze niet alleen zelfredzaamheid, maar ook het vertrouwen in het transitieproces.

In 2025 hebben deelnemers 9.737 vragen gesteld aan het pensioenfonds (2024: 11.107). Ze stelden met name vragen over hun pensioenaanvragen, pensioenaanspraken, pensioenuitkeringen, persoonsgegevens, echtscheiding, pensioenoverdracht, website en communicatie.

Luisteren naar deelnemers en daarnaar handelen biedt kansen om onze dienstverlening structureel te blijven verbeteren. Hierbij volgen we de geactualiseerde versie (september 2024) van de Gedragslijn Goed omgaan met Klachten. Een vorm van zelfregulering waarmee leden van de Pensioenfederatie hebben vastgelegd wat het basisniveau is van hoe we als pensioenfondsensector willen omgaan met klachten. In 2025 hebben we ons ingezet op verdere professionalisering van klachtenmanagement met als belangrijk resultaat dat we 88% scoorden op de naleving van de Gedragslijn Goed omgaan met klachten – boven de sectornorm van 84%.

We hanteren de wettelijke bredere definitie van een klacht: elke uiting van ontevredenheid van een persoon gericht aan de pensioenuitvoerder. Dat betekent dat uitingen van ongenoegen die via verschillende kanalen bij ons binnenkomen worden beschouwd als een klacht. Pensioenfonds KPN ziet ieder klantsignaal en ieder contact met een persoon waaruit blijkt dat niet is voldaan óf juist wel is voldaan aan de verwachtingen als een kans. Dit vraagt om een werkwijze waarbij alle klantsignalen structureel worden vastgelegd en geanalyseerd om mogelijke verbeterrichtingen te bepalen. Op basis van prioritering wordt vervolgens besloten welke signalen worden opgepakt en uitgewerkt tot een verbeterinitiatief. Door daarna terug te koppelen aan bijvoorbeeld deelnemers, werkgevers, medewerkers of melders over wat er met hun signaal is gedaan (of waarom niet), wordt de feedbackloop gesloten.

Met onze werkwijze sluiten wij aan bij de verwachtingen van de deelnemers en werkgevers. Bovendien is het fonds zo goed in staat om verwachtingen en vragen van deelnemers over het nieuwe stelsel goed vast te leggen en om te zetten. Ten opzichte van 2024 is het aantal klachten over de nieuwe pensioenregeling toegenomen van 9 naar 38.

In onderstaand schema staan de aantallen klachten, geëscaleerde klachten en geschillen over 2025 toebedeeld aan een aantal vaste rubrieken zoals beschreven in de gedragslijn. Een geëscaleerde klacht is een klacht die niet in één keer, naar tevredenheid van de klant, is opgelost. Klachten die niet in onderling overleg worden opgelost, kunnen uitmonden in een geschil. Geschillen kunnen door de deelnemer worden voorgelegd aan de Geschillen Instantie Pensioenfondsen (waarbinnen de deelnemer kan kiezen voor bemiddeling door de Ombudsman of beslechting), of de burgerlijke rechter.

In het door de Geschilleninstantie Pensioenfondsen in behandeling genomen geschil van een (gepensioneerde) deelnemer zag de Ombudsman Pensioenen geen ruimte voor bemiddeling. De betrokken deelnemer heeft er vervolgens niet voor gekozen het geschil voor te leggen aan de geschillencommissie van de Geschilleninstantie Pensioenen. 

Onder resultaat op beleggingen wordt verstaan:

• alle directe en indirecte beleggingsopbrengsten inclusief kosten van het vermogensbeheer;
• de rentelasten over vreemd vermogen, achtergestelde leningen en rekening-courantverhoudingen met andere partijen;
• de benodigde intresttoevoeging aan de technische voorzieningen. Deze wordt vastgesteld aan de hand van de eerstejaars spot rate uit de door DNB gepubliceerde rentetermijnstructuur (RTS) per ultimo van het vorige verslagjaar. 

Het resultaat op beleggingen in het boekjaar bedraagt -€ 555 miljoen. Een gedetailleerde onderbouwing van dit resultaat kun je vinden in het hoofdstuk ‘Beleggingen’. Het rendement op de beleggingen draagt in 2025 negatief bij aan de dekkingsgraad.

De jaarlijks vaste premie van 23% van de pensioengrondslag wordt in het premiedepot gestort. In 2025 is de opbouw van pensioenverplichtingen gefinancierd uit het premiedepot. Het resultaat op premie wordt bepaald als het verschil tussen de vaste premie en de premie op basis van de gemiddelde rente per eind 2025. Dit leidt in 2025 tot een positief resultaat van € 2,2 miljoen.

Het resultaat op kosten wordt bepaald als saldo van de kostendekking vanuit de premiestelling en de vrijval van kosten als gevolg van het uitbetalen van de pensioenuitkeringen enerzijds en de in de premie opgenomen kostencomponenten en feitelijke uitvoeringskosten anderzijds. In 2025 leidt dit tot een positief resultaat van € 0,6 miljoen. 

Kanssystemen

Aan het vaststellen van de technische voorzieningen liggen kanssystemen ten grondslag. De belangrijkste zijn sterfte en arbeidsongeschiktheid. De realisatie van het aantal overlijdens en invalideringen ten opzichte van de verwachtingen vooraf leidt tot een positief resultaat van € 21 miljoen.

Het pensioenfonds kijkt voor de toeslagverlening naar het afgeleide prijsindexcijfer (inflatie) over de periode september tot en met september zoals door het Centraal Bureau voor de Statistiek worden gepubliceerd. De prijzen in Nederland stegen in de meetperiode september 2024 – september 2025 met 3,16%. Het bestuur heeft op basis van de financiële positie besloten om per 1 januari 2026 een toeslag te verlenen. Als gevolg van deze toeslag is de voorziening met € 213 miljoen gestegen.

Dit zijn overige actuariële resultaten die ontstaan doordat de feitelijke uitkomsten afwijken van wat actuarieel verondersteld is. Deze resultaten zijn niet toe te wijzen aan één van de eerdergenoemde categorieën.

De kostendekkende premie bestaat uit een actuarieel benodigde premie voor de pensioenopbouw en de risicodekkingen voor overlijden en arbeidsongeschiktheid, de solvabiliteitsopslag, de opslag voor uitvoeringskosten en de opslag voor toeslagverlening en reservetekort. De kostendekkende premie is berekend op basis van de rentetermijnstructuur. 

Bij de vaststelling van de gedempte kostendekkende premie wordt uitgegaan van het verwachte rendement met een opslag voor de toekomstbestendige toeslagverlening van de toeslag ter hoogte van de verwachte prijsinflatie. Het bestuur heeft besloten om het ingroeipad voor de inflatie vast te zetten met als peilmoment 30 september 2023 (rentetermijnstructuur). Ook voor wat betreft de samenstelling portefeuille op zakelijke waarden is de rentetermijnstructuur per eind september 2023 genomen.

Het vereist eigen vermogen is gebaseerd op de strategische portefeuilles en is bepaald op 14,3%. Als het vereist eigen vermogen bepaald zou zijn op basis van de actuele portefeuille, zou het uitkomen op 14,9%.

De verklaring van de actuaris is opgenomen in de jaarrekening. 

Het intern toezicht houdt toezicht op het beleid, de algemene gang van zaken, adequate risicobeheersing en op de evenwichtige belangenafweging van het pensioenfonds. Het intern toezicht beoogt haar toezichtstaak zodanig uit te voeren dat het bijdraagt aan het effectief en slagvaardig functioneren van het pensioenfonds en aan een beheerste en integere bedrijfsvoering.

Naast deze algemene opdracht heeft het intern toezicht voor 2025 een aantal specifieke onderwerpen benoemd:

• Wet toekomst pensioenen (Wtp)
• Beheersing IT‑risico’s, waaronder informatiebeveiliging en cyberrisico’s
• Uitbestedingsrisico (run) TKP en AAM
• Evaluatie bestuursmodel
• Opvolging van de aanbevelingen uit de rapportages intern toezicht

Het intern toezicht heeft haar toezichtprogramma en normenkader voor 2025 met het verantwoordingsorgaan besproken en afgestemd met het bestuur. Minimaal een keer per jaar legt het intern toezicht verantwoording af over de uitvoering van zijn taken en bevoegdheden aan het verantwoordingsorgaan, de werkgever en in het bestuursverslag.

Het intern toezicht heeft een toezichtvisie opgesteld met als doel bij te dragen aan het behalen van de doelstellingen van het pensioenfonds en het behoud van vertrouwen van deelnemers en stakeholders. Daarbij hanteert het intern toezicht een brede taakopvatting met een kritische en onafhankelijke blik.

De visie dient als leidraad voor het handelen van het intern toezicht. Eind 2025 is deze toezichtvisie geactualiseerd en vastgesteld voor de periode 2026–2029. Ieder jaar evalueert het intern toezicht het eigen functioneren. De actiepunten die zijn voortgekomen uit de zelfevaluatie zijn opgevolgd.

Functioneren van het pensioenfonds
Het intern toezicht is tevreden over het functioneren van het bestuur. Ook in 2025 heeft het intern toezicht geconstateerd dat er sprake is van een onverminderd ambitieus en goed functionerend bestuur. Het pensioenfonds heeft een gezonde financiële positie. De bedrijfsvoering is gedegen en risicomanagement is integraal onderdeel van de dagelijkse processen.

Het bestuur heeft in 2025 in voldoende mate opvolging gegeven aan de aanbevelingen van het intern toezicht. Het intern toezicht vraagt het bestuur wel om aandacht te besteden aan de tijdigheid van de managementreacties en het concreter aangeven van welke maatregelen zijn getroffen, binnen welke termijn en hoe de effectiviteit daarvan wordt vastgesteld.

Het pensioenfonds bevindt zich in een kritische periode waarin de dagelijkse werkzaamheden moeten worden gecombineerd met de implementatie van de nieuwe  pensioenregeling. Het intern toezicht heeft grote waardering voor alle betrokkenen die het mogelijk hebben gemaakt om het invaardossier en het ontheffingsverzoek tijdig in te dienen.

Het intern toezicht kijkt er met vertrouwen naar uit om met alle betrokkenen de transitie volgens plan te realiseren op 1 oktober 2026 en is zich hierbij bewust welke extra inspanningen en flexibiliteit dit zal vragen van alle betrokkenen.

Wet toekomst pensioenen
Het bestuur heeft op 10 oktober 2025 op verzoek van sociale partners het formele invaarbesluit genomen, na een zorgvuldig traject waarin alle relevante partijen – sociale partners, het verantwoordingsorgaan, sleutelfunctiehouders en toezichthouders – actief zijn betrokken.

Het intern toezicht heeft ook beoordeeld in hoeverre het bestuur de evenwichtige belangenafweging heeft geborgd bij de voorbereiding op de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel. De Wtp vereist dat bij de vormgeving en implementatie de belangen van de deelnemersgroepen zorgvuldig en evenwichtig worden meegenomen en dat geen onevenredig nadeel voor groepen deelnemers ontstaat.

Het bestuur heeft deze evenwichtigheidsbeoordeling op een gedegen en zorgvuldige wijze uitgevoerd.Het bestuur heeft daarbij het door de sociale partners opgestelde transitieplan zelfstandig beoordeeld en getoetst op evenwichtigheid, uitvoerbaarheid en consistentie met de wettelijke vereisten.

Het invaren van de BPR-kapitalen naar een SPR-regeling vereiste zorgvuldige en diepgaande analyses. Het bestuur heeft ontheffing van artikel 150o Pensioenwet bij DNB aangevraagd om de BPR-kapitalen in te varen met toepassing van de vigerende inkoopregeling en gelijktijdige toewijzing van een deel van het kapitaal aan de reserves. Het intern toezicht begrijpt en ondersteunt deze aanpak van het bestuur.

De uitbestedingspartijen hebben aangegeven dat er voldoende capaciteit en technische middelen beschikbaar zijn om de noodzakelijke systeemaanpassingen en uitbreidingen door te voeren. Het blijft echter van belang dat duidelijke afspraken worden gemaakt over de scope, planning, noodzakelijke middelen en gewenste assurance om de transitie integer en beheerst te volbrengen voor het pensioenfonds.

Het intern toezicht zal de implementatiefase actief volgen en heeft bij het invaarbesluit enkele aanbevelingen gedaan om de transitie naar het nieuwe pensioenstelsel en de communicatie daarover zorgvuldig te laten verlopen. Op deze aanbevelingen is inmiddels adequaat opvolging gegeven.

Beheersing IT-risico's, waaronder informatiebeveiliging en cyberrisico's
In navolging van de implementatie van de DORA binnen het pensioenfonds en de uitbestedingsketen is het daadwerkelijk uitvoeren en monitoren van de activiteiten van cruciaal belang. Het intern toezicht concludeert dat door alle activiteiten die door het pensioenfonds worden uitgevoerd het IT-risico voldoende wordt beheerst.

Het intern toezicht wil benadrukken dat het van belang is dat de incidentenprocedure ook daadwerkelijk wordt geoperationaliseerd. Het intern toezicht vraagt hierbij ook aandacht voor het tijdig actualiseren van IT-risico en –beheersingsmaatregelen.

Uitbestedingsrisico TKP
Met de komst van het nieuwe pensioenstelsel neemt de druk op de uitvoeringsorganisaties toe en dit brengt zowel strategische als operationele risico’s met zich mee.

Het intern toezicht heeft het uitbestedingsrisico van de reguliere processen en daar waar de change de run raakt als apart thema benoemd. Het is van belang dat de huidige processen bij de uitvoeringsorganisaties tot aan de transitiedatum goed blijven functioneren. Voor de beheersing van de risico’s zijn goede afspraken en monitoring cruciaal. Met name bij de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel speelt het capaciteitsvraagstuk een rol. Dit heeft zich nog niet opgelost. TKP heeft aangegeven dat zij structureel veel aandacht besteedt aan bemensing en zijn maatregelen, waaronder opschaling, genomen. Ondanks dat ziet het pensioenfonds dat er bij TKP sprake blijft van een hoge werkdruk.

Het intern toezicht adviseert het bestuur om in voortdurend overleg met alle betrokken partijen te blijven en binnen het bestuur aandacht te houden voor de risico’s en de beheersing ervan.

Uitbestedingsrisico Aegon Asset Management
Het intern toezicht heeft kennisgenomen van de strategische ontwikkelingen bij Aegon. Aegon verplaatst zijn hoofdkantoor en juridische zetel naar de Verenigde Staten en verandert uiterlijk 1 januari 2028 zijn naam in Transamerica.

Aegon AM blijft de activiteiten vanuit Nederland uitvoeren. De fiduciaire dienstverlening, een kritieke uitbesteding van het pensioenfonds, wordt correct uitgevoerd en het bestuur houdt de ontwikkelingen nauwlettend in de gaten.

Het intern toezicht benadrukt het belang van alertheid op toekomstige ontwikkelingen binnen én met betrekking tot de organisatie van Aegon AM.

Evaluatie bestuursmodel
Het bestuur heeft in 2025 zijn eigen functioneren geëvalueerd. De uitkomsten zijn belangrijke input voor de evaluatie van het gewenste bestuursmodel na overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. Het intern toezicht is van oordeel dat het bestuur de gesprekken hierover zorgvuldig en transparant voert.

Het intern toezicht vindt het van belang dat in de beeldvormende fase de gesprekken met een ‘open vizier’ worden gevoerd, zonder dat een specifiek bestuursmodel vooraf als uitgangspunt wordt genomen. Dit waarborgt een brede en onbevooroordeelde verkenning van opties.

Het intern toezicht benadrukt dat het vervolgtraject “evaluatie bestuursmodel” consistent moet blijven voldoen aan deze normen en dat de besluitvorming hierover goed gedocumenteerd en toetsbaar moet zijn.

Rechtszaak Samenloop en Gehuwde vrouwen
Het bestuur heeft het afgelopen jaar aandacht besteed aan de kwestie Samenloop en Gehuwde vrouwen. Aanleiding daarvoor vormde de rechtszaak die door drie gepensioneerde deelnemers is aangespannen op initiatief van Omroep Max. De deelnemers stelden als gehuwde vrouwen bij de overgang van pensioenrechten van ABP naar PTT te zijn benadeeld.

Het intern toezicht stelt vast dat het bestuur bij de beoordeling van de kwestie juridisch advies heeft ingewonnen en de mogelijke gevolgen zorgvuldig heeft laten analyseren. Het intern toezicht heeft de ontwikkelingen nauwgezet gevolgd binnen de context van zijn toezichtrol.

Het intern toezicht bedankt het bestuur, het verantwoordingsorgaan, de medewerkers van het bestuursbureau en alle andere betrokkenen voor de professionele en plezierige samenwerking en ziet met vertrouwen uit naar de samenwerking in 2026. 

Amersfoort, 30 april 2026

Jolanda Messerschmidt (voorzitter intern toezicht)
Gwen van Tongeren
Peter van Gameren

Het bestuur bedankt het intern toezicht voor de kritische houding en de aanbevelingen gedurende het jaar, het verslag en de aanbevelingen naar aanleiding van het besluit over de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel, de gedegen jaarrapportage evenals voor de waardering die in het jaarrapport voor het bestuur wordt uitgesproken. Het bestuur is onverminderd tevreden over de samenwerking tussen de uitvoerende en niet-uitvoerende bestuurders.

Het bestuur neemt de aanbevelingen ter harte en heeft, daar waar mogelijk, gedurende het jaar al acties voor uitgezet. Waar nodig zullen we deze nog iets aanscherpen of verder concretiseren. Ook in 2026 zullen wij in nauw contact met onze uitbestedingspartijen TKP en Aegon AM de relevante ontwikkelingen en risico’s blijven monitoren en de beheersmaatregelen op het gebied van IT en uitbesteding continu bespreken. 

Ook zal het bestuur in het vervolgtraject “evaluatie bestuursmodel” ervoor zorgdragen dat consistent wordt getoetst aan de geformuleerde normen en dat de besluitvorming hierover goed wordt gedocumenteerd en toetsbaar is.

Het verantwoordingsorgaan (hierna VO) geeft hierbij zijn oordeel over het handelen, het gevoerde beleid en de beleidskeuzes voor de toekomst van het bestuur van de Stichting Pensioenfonds KPN (hierna bestuur). Uitgangspunt hierbij is de vraag of het bestuur bij de genomen besluiten op een evenwichtige wijze met de belangen van actieve deelnemers, gewezen deelnemers, pensioengerechtigden en de werkgever rekening heeft gehouden.

Het VO heeft het recht advies uit te brengen over verschillende onderwerpen, zoals:

• de samenstelling van de feitelijke premie en de hoogte van de premiecomponenten;
• het communicatie- en voorlichtingsbeleid;
• het beloningsbeleid;
• de vorm en inrichting van het intern toezicht;
• het sluiten, wijzigen of beëindigen van een uitvoeringsovereenkomst;
• het vaststellen en wijzigen van een intern klachten- en geschillenprocedure.

Daarnaast heeft het VO het recht om een bindende voordracht te doen voor de (her)benoeming van niet-uitvoerend bestuurders alsmede een bindend advies uit te brengen bij ontslag van deze niet-uitvoerend bestuurders.

Het afgelopen jaar heeft het VO, buiten zijn interne overleggen, deelgenomen aan:

• periodiek overleg met (vertegenwoordigers van) het bestuur, dagelijks bestuur en intern toezicht;
• kennissessies over het nieuwe pensioenstelsel;
• de jaarlijkse interview-sessies met de bestuursleden per geleding, de sleutelfunctiehouders, de certificerend actuaris, de certificerend  accountant en het intern toezicht.

Het VO krijgt voldoende mogelijkheden om kennis te verwerven, o.a. door het volgen van externe trainingen. Het VO heeft toegang tot rapportages die opgesteld worden voor het pensioenfonds en tot de notulen van bestuurs- en commissievergaderingen. Voor de Wtp is het VO bijgestaan door adviseurs van PwC.

Per 1 augustus 2025 is Ciske Fontijn toegetreden als nieuw lid van het VO namens de werknemers. Hij vervangt Luc Appeldoorn vanwege zijn vertrek bij KPN. Erick Noorloos heeft het VO per 1 januari 2026 verlaten aangezien hij in januari 2026 is toegetreden tot het bestuur van het pensioenfonds. Joost Vandenbergh volgt hem op als lid namens de werknemers per 19 januari 2026. Het VO voldoet aan de eis van minimaal één vrouw, maar heeft geen leden meer onder de 40 jaar.

Het VO had voor het jaar 2025 de volgende speerpunten gedefinieerd:

1. Het kritisch bewaken en invullen van de VO-rol t.b.v. de invoering Wtp
2. Evaluatie van het bestuur op het huidige bestuursmodel.

Het VO heeft bij de invulling van deze speerpunten in 2025 intensief en constructief overleg gehad met het (dagelijks) bestuur en intern toezicht. Het VO is van mening dat het intern toezicht goed heeft gefunctioneerd over het afgelopen jaar en deelt hun belangrijkste bevindingen en aanbevelingen.

Hierna volgt een korte uitwerking van de belangrijkste bevindingen en aanbevelingen van het VO. Dit richt zich met name op de transitie naar de Wtp, aangezien er geen vermeldenswaardige voortgang is geweest op de evaluatie van het huidige bestuursmodel (dit schuift door naar 2026).

Het bestuur heeft zorgvuldig gehandeld in de totstandkoming van het invaarbesluit.
De transitie naar het nieuwe pensioenstelsel is voor pensioenfondsen een complex proces. Deze complexiteit wordt veroorzaakt door de grote financiële belangen van alle betrokken deelnemers (waarvoor een evenwichtige belangenafweging moet plaatsvinden), de afhankelijkheid van sociale partners, pensioenuitvoeringsorganisaties (bijvoorbeeld de noodzakelijke en ingrijpende aanpassingen in de ICT en controle van het databestand) en vermogensbeheerders, alsmede de onzekerheid in de regelgeving door het volatiele politieke landschap.

Het pensioenfonds heeft in de afgelopen jaren zorgvuldig en met grote inzet gewerkt om te komen tot een evenwichtig invaarbesluit voor alle deelnemers. Binnen de Regiegroep Pensioenakkoord heeft regelmatig overleg plaatsgevonden tussen de sociale partners en het pensioenfonds om te komen tot een nieuwe pensioenregeling. Op basis hiervan hebben de sociale partners eind 2024 een definitief transitieplan uitgebracht (in 2025 is daaraan een uitwerkingsdocument  toegevoegd). Dit transitieplan bevat de contouren van de nieuwe pensioenregeling en waar nodig compensatieregelingen voor deelnemers die nadeel zouden ondervinden bij ongewijzigde overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. Het pensioenfonds heeft in 2025 binnen de kaders van het transitieplan en de risicohouding van de deelnemers, beleid geformuleerd om de bestaande pensioenkapitalen op evenwichtige wijze in te varen in de nieuwe pensioenregeling. 

Het pensioenfonds heeft periodiek overleg gehad met pensioenuitvoeringsorganisatie TKP en vermogensbeheerder Aegon Asset Management (AAM) over de noodzakelijke aanpassingen in de informatietechnologie, de pensioenadministratie en beleggingen teneinde de nieuwe pensioenregeling te kunnen uitvoeren en aan de Wtp-eisen te kunnen voldoen. Tevens heeft het bestuur veel aandacht besteed aan de datakwaliteit en complexiteitsreductie in de huidige regelingen, alsmede aan de communicatie aangezien dit kritische factoren zijn voor de invoering van de Wtp.

Het VO heeft in 2025 een positief advies gegeven inzake het voorgenomen invaarbesluit
Het VO is regelmatig bijgepraat door het bestuur en diens adviseurs over de voortgang en eventuele knelpunten en risico’s bij de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. Het VO heeft ook waar nodig overleg gevoerd met externe adviseurs. Het VO vindt dat er een goede samenwerking heeft plaatsgevonden met het bestuur. Het VO waardeert de inzet en transparantie van het bestuur in de afgelopen jaren.

Het VO heeft in 2025 en voorgaande jaren analyses en beoordelingen uitgevoerd op de nieuwe pensioenregeling (inclusief bijbehorende compensatieregelingen), de risicohouding, het evenwichtigheidskader, het beleggings-, solidariteits- en uitkeringsbeleid, alsmede de verwachte uitkomsten van dat beleid voor de verschillende deelnemersgroepen en generaties. Hierbij heeft het VO stilgestaan bij de evenwichtigheid van de gehele transitie voor actieve deelnemers, slapers, pensioengerechtigden en andere uitkeringsgerechtigden alsmede de werkgever.

Het VO heeft in 2025 een “stoplichtmodel” gehanteerd om de discussie met het bestuur te begeleiden en focus te houden op de belangrijkste onderwerpen en aandachtspunten, zoals de effecten van compensatieregelingen, het voorgenomen beleid en de positie van slapers.

Op basis van het transitieplan, het voorgenomen beleid van het bestuur om de pensioenregeling in te varen in het nieuwe stelsel en de verwachte uitkomsten daarvan voor alle deelnemers, heeft het VO een positief advies gegeven op het voorgenomen invaarbesluit.

Het invaarbesluit houdt niet per definitie in dat bij de bepaalde scenario’s elke individuele deelnemer erop vooruit zal gaan in het nieuwe pensioenstelsel, ondanks de toegekende compensatieregelingen. De feitelijke uitkomsten zullen afhangen van o.a. de economische scenario’s die zich zullen voordoen alsmede de specifieke omstandigheden van elke deelnemer. Het VO realiseert zich dat sommige deelnemers er mogelijk wel op achteruit kunnen gaan, maar is van mening dat de overgang naar het nieuwe stelsel naar verwachting niet leidt tot onevenredig nadeel voor actieven, slapers, gepensioneerden en overige uitkeringsgerechtigden als geheel.

Zonder afbreuk te doen aan het positieve advies, heeft het VO enkele aandachtspunten gedeeld met het bestuur inzake de evenwichtigheid van de compensatieregelingen voor o.a. de complexiteitsreductie en de afschaffing van de doorsneesystematiek.

Het VO geeft nog de volgende aanbevelingen aan het bestuur:

• Monitor de ontwikkeling van de dekkingsgraad naar het invaarmoment van 1 oktober 2026 toe.
• Bewaak dat pensioenuitvoerders zoals TKP en AAM tijdig, juist en volledig in staat zijn om de pensioenregeling goed uit te voeren en tegen aanvaardbare kosten.
• Waarborg transparante communicatie richting alle deelnemers over de inhoud en gevolgen van het nieuwe pensioenstelsel, de keuzes die de sociale partners en het pensioenfonds hebben gemaakt (en wat dit betekent voor alle belanghebbenden) alsmede de vorderingen in de transitie.
• Blijf aandacht houden voor voldoende ‘countervailing power’ op de gemaakte berekeningen door externe adviseurs. Het VO denkt hierbij aan o.a. bevindingen en aanbevelingen vanuit de sleutelfunctiehouders, experts binnen het bestuur en bestuursbureau en externe adviseurs.
• Blijf voldoende aandacht besteden aan het versterken van de kennis en beheersingsmaatregelen van uitbestedings-, ICT- en cybersecurityrisico’s, bij zowel het pensioenfonds zelf als bij de belangrijkste uitbestedingspartners.

Op grond van art 115a lid 2 PW laatste volzin, dient het verslag van het VO ook een oordeel te bevatten over de gemaakte uitvoeringskosten. Het VO deelt de mening van het bestuur dat de kosten voor de uitvoering van de pensioenregeling in lijn zijn met de complexiteit van de pensioenregeling. De kosten liggen in 2025 en naar verwachting ook in 2026 tijdelijk hoger door de invoering van de Wtp; de Wtp-kosten 2025 zijn separaat in het jaarverslag vermeld.

De vermogensbeheerkosten zijn bij het pensioenfonds hoger dan bij andere pensioenfondsen. Dit wordt veroorzaakt door relatief veel actief beheerde beleggingen en een aantal complexe beleggingscategorieën zoals private equity, private debt en niet-beursgenoteerd vastgoed. Het bestuur heeft de verwachting dat op termijn hier hogere rendementen tegenover zullen staan. Het VO constateert dat het rendement van enkele beleggingscategorieën (zoals private equity) in 2025 en ook gemeten over meerdere jaren deels achterblijft ten opzichte van de benchmarks; inmiddels is actie genomen om de separate allocatie van aandelen Long Term Investing en opkomende markten te beëindigen. Het VO begrijpt dat beleggingsallocatie wel op langere termijn beoordeeld moet worden, maar verwacht wel een heldere communicatie waarin een samenhangende toelichting wordt gegeven over de relatie rendement-risicohouding, duurzaamheid en kosten.

Het VO is tenslotte van mening dat het bestuur in de beleidskeuzes voldoende aandacht heeft besteed aan de beheersing van de kosten voor de uitvoering van de pensioenregeling en de kosten voor het vermogensbeheer.

Op grond van bovenstaande werkzaamheden en bevindingen, is het VO van oordeel dat het bestuur over 2025 goed heeft gehandeld om de pensioenregeling op een beheerste en evenwichtige wijze uit te voeren en tot de zorgvuldig afgewogen beleidskeuzes is gekomen. Tevens is het VO van mening dat de huidige governance (bestuur, intern toezicht, de sleutelfunctiehouders en het bestuursbureau) naar behoren heeft gefunctioneerd. Het VO wil alle bestuursleden, sleutelfunctiehouders en medewerkers van het bestuursbureau bedanken voor hun inzet en ziet voor het komende jaar weer een goede samenwerking tegemoet.

Het bestuur bedankt het verantwoordingsorgaan voor het positieve oordeel over het gevoerde beleid in 2025 en voor de grote inzet van het verantwoordingsorgaan, in het bijzonder op het dossier rond de overgang naar het nieuwe pensioenstelsel. Het verantwoordingsorgaan heeft een positief advies uitgebracht over het voorgenomen invaarbesluit. Het bestuur heeft de aanbevelingen van het verantwoordingsorgaan bij dit invaarbesluit zorgvuldig overwogen en heeft met het verantwoordingsorgaan gedeeld op welke wijze en in welke mate het bestuur invulling geeft aan de aanbevelingen.

Het bestuur vindt een zorgvuldige overgang naar het nieuwe pensioenstelsel van groot belang. De dekkingsgraad, transparante en begrijpelijke communicatie en uitvoerbaarheid worden daarom structureel bij de besluitvorming betrokken. Ook in deze fase zal het bestuur het verantwoordingsorgaan op een transparante wijze meenemen.

Activiteiten 

Stichting Pensioenfonds KPN, statutair gevestigd te Amersfoort, is opgericht op 26 juni 1998. Het pensioenfonds is ingeschreven bij de Kamer van Koophandel onder nummer 02063809.

Het doel van Stichting Pensioenfonds KPN (hierna 'het pensioenfonds') is het nu en in de toekomst verstrekken van uitkeringen aan pensioengerechtigden en nabestaanden ter zake van ouderdom en overlijden; tevens verstrekt het pensioenfonds uitkeringen aan arbeidsongeschikte deelnemers. Het pensioenfonds geeft invulling aan de uitvoering van de pensioenregelingen van de onderneming KPN N.V.

Overeenstemmingsverklaring

De jaarrekening is opgesteld in overeenstemming met de wettelijke bepalingen zoals deze zijn opgenomen in Titel 9 Boek 2 BW en met inachtneming van de Richtlijnen voor de Jaarverslaggeving, in het bijzonder Richtlijn 610 Pensioenfondsen. Het bestuur heeft op 30 april 2026 de jaarrekening opgemaakt.

Referenties

In de balans en de staat van baten en lasten zijn referenties opgenomen waarmee wordt verwezen naar de toelichting.

Beleggingen

Algemeen

De beleggingen worden gewaardeerd tegen actuele waarde. Onder waardering tegen actuele waarde wordt verstaan: het bedrag waarvoor een actief kan worden verhandeld of een passief kan worden afgewikkeld tussen ter zake goed geïnformeerde partijen, die tot een transactie bereid en onafhankelijk van elkaar zijn.

In bepaalde gevallen belegt PF KPN indirect via participaties in niet-beursgenoteerde beleggingsfondsen. Voor de waardering van participaties in deze beleggingsinstellingen geldt een afgeleide waardering, namelijk het aandeel dat het pensioenfonds heeft in de nettovermogenswaarde van het beleggingsfonds, waarbij de beleggingen in het fonds gewaardeerd worden volgens de grondslagen van dat soort beleggingen.

Beleggingen voor risico pensioenfonds en voor risico deelnemers worden op dezelfde wijze gewaardeerd.

Verwerking van waardeveranderingen van beleggingen

Er wordt geen onderscheid gemaakt tussen gerealiseerde en ongerealiseerde waardeveranderingen van beleggingen. Alle waardeveranderingen van beleggingen, inclusief valutakoersverschillen, worden als beleggingsopbrengsten in de staat van baten en lasten opgenomen.

Vastgoedbeleggingen

Beursgenoteerde vastgoedbeleggingen en participaties in beursgenoteerde vastgoedbeleggingsinstellingen zijn gewaardeerd tegen actuele waarde, zijnde de beurswaarde (marktnotering) per balansdatum.

De waarde van niet-beursgenoteerde(indirecte) vastgoedbeleggingen is gebaseerd op het aandeel dat het pensioenfonds heeft in het op actuele waarde gewaardeerde eigen vermogen van de vastgoedbeleggingsinstelling, waarbij de waarde van de onderliggende vastgoedbeleggingen is gebaseerd op periodiek uitgevoerde onafhankelijke taxaties. De waarde wordt ontleend aan de meest recente rapportage van de beheerder gecorrigeerd voor kasstromen in de periode tot de balansdatum.

Eens per jaar wordt een gecontroleerde jaarrekening van de vastgoedfondsen beschikbaar gesteld. 

Aandelen

Beursgenoteerde aandelen en participaties in beursgenoteerde beleggingsinstellingen zijn gewaardeerd tegen actuele waarde, zijnde de beurswaarde (marktnotering) per balansdatum.

Vastrentende waarden

Vastrentende waarden zijn gewaardeerd tegen actuele waarde, zijnde de notering per balansdatum.

Indien vastrentende waarden geen notering hebben (private debt) wordt de waarde ontleend aan de recente rapportage van de fondsmanager gecorrigeerd voor kasstromen in de periode tot balansdatum. De waardebepaling vindt plaats op basis van de geprognotiseerde toekomstige netto-kasstromen (rente en aflossingen) die uit de beleggingen zullen voortvloeien, contant gemaakt tegen de geldende marktrente en rekening houdend met het risicoprofiel (kredietrisico).

Eens per jaar wordt voor de private debt beleggingsfondsen een gecontroleerde jaarrekening beschikbaar gesteld.

De waardering van hypotheken gebeurt op basis van waarderingsmodellen door de toekomstige kasstromen te verdisconteren tegen markttarieven, rekening houdend met de verwachte vervroegde aflossingen en verwachte kredietverliezen.

Eens per jaar wordt een gecontroleerde jaarrekening van de hypotheekfondsen beschikbaar gesteld.

De lopende interest op vastrentende waarden wordt gepresenteerd als onderdeel van de actuele waarde van de vastrentende waarden.

Derivaten

Derivaten worden gewaardeerd op actuele waarde, te weten de relevante marktnoteringen of, als die niet beschikbaar zijn, de waarde die wordt bepaald met behulp van marktconforme en toetsbare waarderingsmodellen.

Indien een derivatenpositie negatief is, wordt het bedrag onder de schulden verantwoord.

Overige beleggingen

De overige beleggingen bestaan uit beleggingen in private equity en liquide middelen.

Liquide middelen worden gewaardeerd tegen nominale waarde.

De waardering van participaties in beleggingsfondsen met niet-beursgenoteerde aandelen (private equity) geschiedt op basis van de intrinsieke waarde. De waarde wordt ontleend aan de meest recente rapportage van de fondsmanager gecorrigeerd voor kasstromen in de periode tot balansdatum.
Eens per jaar wordt voor de private equity beleggingsfondsen een gecontroleerde jaarrekening beschikbaar gesteld.

De vorderingen en schulden inzake beleggingen worden onder de overige vorderingen en overige schulden gepresenteerd.

Vorderingen en overlopende activa

Vorderingen en overlopende activa worden bij eerste verwerking gewaardeerd op reële waarde. Na eerste verwerking worden vorderingen gewaardeerd op geamortiseerde kostprijs (gelijk aan de nominale waarde indien geen sprake is van transactiekosten) onder aftrek van eventuele bijzondere waardeverminderingen, indien sprake is van oninbaarheid.

Vorderingen in verband met beleggingstransacties conform RJ 610.230 zijn verantwoord onder de post vorderingen en overlopende activa. 

Liquide middelen

Liquide middelen worden tegen nominale waarde gewaardeerd. Onder de liquide middelen zijn opgenomen die kas- en banktegoeden die onmiddellijk opeisbaar zijn dan wel een looptijd korter dan twaalf maanden hebben. Zij worden onderscheiden van tegoeden in verband met beleggingstransacties.

In geval van een negatieve positie wordt het saldo aan de passiefzijde van de balans getoond.

Liquide middelen uit hoofde van beleggingstransacties worden gepresenteerd onder de beleggingen. Rekening- courantschulden bij banken zijn opgenomen onder schulden aan kredietinstellingen onder kortlopende schulden.

Stichtingskapitaal en reserves

Stichtingskapitaal en reserves worden bepaald door het bedrag dat resteert nadat alle actiefposten en posten van het vreemd vermogen, inclusief de voorziening pensioenverplichtingen voor risico van het pensioenfonds en overige technische voorzieningen, volgens de van toepassing zijnde waarderingsgrondslagen in de balans zijn opgenomen.

Voorziening pensioenverplichtingen voor risico pensioenfonds

De voorziening voor pensioenverplichtingen voor risico van het pensioenfonds wordt gewaardeerd op actuele waarde (marktwaarde). De actuele waarde wordt bepaald op basis van de contante waarde van de beste inschatting van toekomstige kasstromen die samenhangen met de op balansdatum onvoorwaardelijke pensioenverplichtingen. Onvoorwaardelijke pensioenverplichtingen zijn de opgebouwde nominale aanspraken en de onvoorwaardelijke (toezeggingen tot) toeslagen. De contante waarde wordt bepaald met gebruikmaking van de marktrente, waarvoor de actuele rentetermijnstructuur zoals gepubliceerd door DNB wordt gebruikt.

Bij de berekening van de voorziening pensioenverplichtingen is uitgegaan van het op de balansdatum geldende pensioenreglement en van de over de verstreken deelnemersjaren verworven aanspraken. Jaarlijks wordt door het bestuur besloten of toeslagen op de opgebouwde pensioenaanspraken worden verleend. Alle per balansdatum bestaande besluiten tot toeslagverlening (ook voor besluiten na balansdatum voor zover sprake is van ex ante condities) zijn in de berekening begrepen. Er wordt geen rekening gehouden met toekomstige salarisontwikkelingen. 

Bij de berekening van de voorziening wordt rekening gehouden met premievrije pensioenopbouw in verband met invaliditeit op basis van de contante waarde van premies waarvoor vrijstelling is verleend wegens arbeidsongeschiktheid.

Bij de bepaling van de actuariële uitgangspunten wordt uitgegaan van voor de toezichthouder acceptabele grondslagen, waarbij rekening wordt gehouden met de voorzienbare trend in overlevingskansen.

De berekeningen zijn uitgevoerd op basis van de volgende actuariële grondslagen en veronderstellingen:

• Als rekenrente voor de voorziening pensioenverplichting wordt gehanteerd de rentetermijnstructuur per 31 december 2025 zoals die door DNB is gepubliceerd.
• Voor mannen en vrouwen is gebruikgemaakt van de door AG gepubliceerde Prognosetafels 2024.
• Om rekening te houden met het gegeven dat de fondspopulatie af kan wijken van de totale populatie waarop de prognosetafel is gebaseerd, is een leeftijdsafhankelijke correctiefactor op de sterftekansen toegepast op basis van de Sprenkels-ervaringssterfte 2024.
• De leeftijd op balansdatum is gelijk aan de reglementaire pensioenleeftijd verminderd met de toekomstige duur.
• De leeftijd en duur worden in maanden nauwkeurig vastgesteld.
• Het leeftijdsverschil tussen een mannelijke deelnemer en zijn vrouwelijke partner wordt gesteld op 3 jaar. Het leeftijdsverschil tussen een vrouwelijke deelnemer en haar mannelijke partner wordt gesteld op -1 jaar.
• Voor de reservering voor latent partnerpensioen worden de gehuwdheidsfrequenties tot de pensioenrichtleeftijd van 68 jaar gebaseerd op de partnerfrequenties CBS 2025, met een frequentie van 100% op de pensioenrichtleeftijd (2024: CBS 2024, met een frequentie van 100% op de pensioenrichtleeftijd).
• Voor de reservering van latent wezenpensioen wordt een opslag van 0,6% op de voorziening voor latent partnerpensioen van niet gepensioneerde deelnemers opgenomen.
• Voor toekomstige excasso- en administratiekosten wordt 3% van de netto voorziening pensioenverplichting opgenomen.
• Voor het in het verleden opgebouwde zogeheten ongehuwden ouderdomspensioen wordt aangenomen dat op de pensioendatum 76% van de deelnemers een partner zal hebben.
• Inkoop van aanspraken uit spaarkapitaal geschiedt tegen de actuele marktrente.
• Voor arbeidsongeschikte deelnemers wordt de TV voor het arbeidsongeschikte deel berekend als de contante waarde van de op de pensioendatum in uitzicht gestelde pensioenen bij een tot die datum voortgezette pensioenopbouw.
• Pensioenleeftijd 68.

Algemeen

De in de staat van baten en lasten opgenomen posten zijn in belangrijke mate gerelateerd aan de in de balans gehanteerde waarderingsgrondslagen voor beleggingen en de voorziening pensioenverplichtingen. Zowel gerealiseerde als ongerealiseerde resultaten worden rechtstreeks verantwoord in het resultaat.

Premiebijdragen voor risico pensioenfonds

Onder premiebijdragen voor risico pensioenfonds wordt verstaan de aan derden in rekening gebrachte dan wel te brengen bedragen voor de in het verslagjaar verzekerde pensioenen onder aftrek van kortingen. Premies zijn toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben. Extra stortingen en opslagen op de premie zijn eveneens als premiebijdragen verantwoord.

Premiebijdragen risico deelnemers

Dit betreft ontvangen (vrijwillige spaar) bijdragen van deelnemers in het kader van de beschikbare-premieregeling. Premies zijn toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben.

Beleggingsresultaten risico pensioenfonds en risico deelnemers

De grondslagen voor bepaling van het resultaat betreffende beleggingsresultaten risico deelnemers zijn gelijk aan de grondslagen voor bepaling van het resultaat betreffende beleggingsresultaten risico pensioenfonds.

Indirecte beleggingsopbrengsten

Onder de indirecte beleggingsopbrengsten worden verstaan de gerealiseerde en ongerealiseerde waardeveranderingen en valutaresultaten. In de jaarrekening wordt geen onderscheid gemaakt tussen gerealiseerde en ongerealiseerde waardeveranderingen van beleggingen. Alle waardeveranderingen van beleggingen, inclusief valutakoersverschillen, worden als beleggingsopbrengsten in de staat van baten en lasten opgenomen. (In)directe beleggingsresultaten zijn toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben.

Directe beleggingsopbrengsten

Onder de directe beleggingsopbrengsten wordt in dit verband verstaan rentebaten en -lasten, dividenden, huuropbrengsten en soortgelijke opbrengsten.

Dividend wordt verantwoord op het moment van betaalbaarstelling.

Kosten van vermogensbeheer

Onder kosten van vermogensbeheer worden zowel de externe als de daaraan toegerekende interne kosten verstaan. 

Verrekening van kosten

Met de directe en indirecte beleggingsopbrengsten zijn de aan de opbrengsten gerelateerde transactiekosten, provisies, valutaverschillen e.d. verrekend.

Pensioenuitkeringen

De pensioenuitkeringen betreffen de aan deelnemers uitgekeerde bedragen inclusief afkopen. De pensioenuitkeringen zijn berekend op actuariële grondslagen en toegerekend aan het verslagjaar waarop zij betrekking hebben.

Pensioenuitvoeringskosten

De pensioenuitvoeringskosten zijn toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben.

Mutatie pensioenverplichtingen voor risico deelnemers

De mutatie pensioenverplichtingen voor risico deelnemers betreft de wijzigingen in de waarde van de technische voorziening voor risico deelnemers.

Saldo herverzekeringen

Uitgaande herverzekeringspremies worden verantwoord in de periode waarop de herverzekering betrekking heeft.

Saldo overdrachten van rechten

De post saldo overdrachten van rechten bevat het saldo van bedragen uit hoofde van overgenomen dan wel overgedragen pensioenverplichtingen. Hierin zijn tevens de collectieve waardeoverdrachten opgenomen. 

Overige baten en lasten

Overige baten en lasten zijn toegerekend aan de periode waarop zij betrekking hebben.

Het kasstroomoverzicht is volgens de directe methode opgesteld. Alle ontvangsten en uitgaven worden hierbij als zodanig gepresenteerd. Onderscheid wordt gemaakt tussen kasstromen uit pensioenactiviteiten en beleggingsactiviteiten.

De aan- en verkopen in het kasstroomoverzicht zijn niet direct aan te sluiten met de aan- en verkopen in de toelichting op de balans. De aan- en verkopen in het kasstroomoverzicht hebben betrekking op alle beleggingen van het pensioenfonds, de toelichting op de balans is gesplitst in een deel beleggingen voor risico pensioenfonds en een deel beleggingen voor risico deelnemers. Daarnaast zijn in het kasstroomoverzicht de aan- en verkopen van derivaten gesaldeerd opgenomen, waar deze in de toelichting op de balans wel zijn uitgesplitst.